از آفت بدعت و تعصب هوى پاك بود و بامن و عدل آراسته و در آن ديار پادشاهى ديندار و دين‌پرور و عالم و عادل و منصف و مميّز كه قدر اهل دين داند و حق اهل فضل شناسد ، هرچند تفحص كرد ارباب نظر و اصحاب تجارب كه بر احوال بلاد و اقاليم جهان وقوف داشتند باتفاق گفتند كه ديارى بدين صفات و بلادى بدين خاصيّات در اين وقت بلاد روم است كه هم بمذهب اهل سنت و جماعت آراسته است و هم بعدل و انصاف و رخص پيراسته و به حمد اللّه پادشاهى در آن ديار از بقيت آل سلجوق و خاندان مبارك است كه هر آسايش و راحت و امن و فراغت كه اهل اسلام يافتند در سايهء چتر همايون اهل آن خاندان يافتند . . . » شيخ نجم الدّين در سال 618 از اردبيل عازم بلاد روم گرديد و در كنف حمايت سلطان علاء الدّولة كيقباد سلجوقى ( 610 - 636 ) در قيساريّهء روم قرار گرفت و در سال 620 در شهر سيواس كتاب مرصاد العباد را به فارسى در سير و سلوك و مبدأ و معاش و معاد بنام سلطان كيقباد نوشت و شيخ مادام‌العمر در بلاد روم مىزيست و با عرفاى بزرگى كه در حمايت سلاطين سلجوقى روم مىزيستند مثل صدر الدّين قونيوى و مولانا جلال الدّين بلخى حشر داشت تا در سال 645 وفات يافت . عز الدين زنجانى ( وفاتش بعد از 655 ) - عز الدين ابو المعالى عبد الوهاب بن ابراهيم زنجانى از ادبا و علماى معروف صرف و نحو است كه قسمت اخير عمر خود را در بغداد مىگذرانده و تا مقارن فتح آن شهر بدست هولاگو در آنجا مىزيسته و گويا در وقعهء بغداد مقتول شده است . عز الدّين زنجانى مؤلف كتاب معروفى است در علم صرف بنام العزى فى التّصريف كه آن را در بغداد در ذىالحجهء 654 تأليف كرده و اين همان كتاب تصريف معروف است كه كتاب درسى طلاب علوم مقدماتى ادبيّه است و آن بواسطهء شرحى كه ملا سعد الدّين تفتازانى از آن كرده مشهور شده . اثير الدين ابهرى ( وفاتش در 660 ) - اثير الدين مفضل بن عمر ابهرى از حكما و علماى منطق و از شاگردان بزرگ امام علامه فخر الدّين رازى است و او مدّتى را پس از بروز فتنهء تاتار در بلاد روم بسر مىبرده و در آنجا تدريس مىكرده و در آن بلاد بتعليم و تأليف اشتغال داشته و در منطق و زيج و حكمت تأليفات معتبرى دارد از آن جمله