1 - علما و عرفا و حكما نجيب الدين سمرقندى ( مقتول در 619 ) - نجيب الدين ابو حامد محمد بن على سمرقندى از علماى مشهور عهد خوارزمشاهيان و سلاطين آخرى غور است و او در هرات مقيم و با امام فخر الدين رازى معاصر بوده است و در همين شهر به سال 619 در قتل عام هرات بدست لشكريان تولى شهيد شده و او در علم طب و فن معالجه كتبى چند تأليف كرده كه مشهورترين آنها كتاب الاسباب و العلامات است كه آن را از كتاب معالجات بقراط و قانون ابو على سينا و كتب طبى معروف ديگر استخراج نموده و اين كتاب بيشتر بواسطهء شرحى كه برهان الدين نفيس بن عوض كرمانى از عهد الغ‌بيك بر آن نوشته و باسم شرح اسباب نفيسى اشتهار دارد مشهور شده . امام رافعى ( وفاتش در 623 ) - امام ابو القاسم عبد الكريم بن محمد رافعى قزوينى از علماى حديث و تفسير است و در اين فنون تأليفات متعدّد دارد و مشهورترين كتاب او تدوين است در تاريخ قزوين ، وفات او در ذىالقعدهء سال 623 در قزوين اتفاق افتاده و در همان شهر مدفون شده است . سكاكى ( 555 - 626 ) - سراج الدين ابو يعقوب يوسف بن ابى بكر از مشاهير علماى ادب و علم معانى و بيان و بلاغت است كه در سال 555 در خوارزم تولد يافته و در دستگاه سلطان محمد خوارزمشاه عزيز و محترم مىزيسته و بعد از برافتادن دولت خوارزمشاهيان و استيلاى مغول در پيش جغتاى مكرم شده و تا آخر عمر در ماوراءالنهر و خوارزم سر مىكرده است و او با وجود كمال مهارت در ادب گويا به نيرنگ و طلسم و سحر و جادو معتقد بوده و به همين جهت حكايات غريب زياد از او نقل كرده‌اند . سكاكى مؤلف كتاب مشهوريست در علوم ادبيّه و عربيّه بنام مفتاح العلوم كه جامع علوم صرف و نحو و معانى و بيان و بديع و منطق و شعر و فروع اين علوم است و اين كتاب را فضلاى بعد از سكاكى مكرر تلخيص و شرح كرده‌اند . شهاب الدين سهروردى ( 539 - 632 ) - شيخ ابو حفص عمر بن محمد از مردم سهرورد ( شهرود ) زنجان از عرفاى بزرگ اواخر قرن ششم و نيمهء اول قرن هفتم است و او مردى زاهد و متقى بود و مردم را غالبا در بغداد بمواعظ صوفيانه هدايت مىنمود ،