7 - امراى ايلكانى يا آل جلاير مشهورترين سلسله‌اى كه در ايام فترت بين انقراض ايلخانان ايران و ظهور امير تيمور گوركانى از تجزيهء دولت بزرگ ايلخانى بوجود آمده سلسلهء آل جلاير يا ايلكانيان است كه سابقا احوال مؤسس آن يعنى شيخ حسن بن امير حسين بن آق‌بوقا معروف بشيخ حسن بزرگ و شمّه‌اى از احوال پدرش امير حسين گوركان ( شوهر دختر ارغون خان ) و جدّش آق‌بوقا را سابقا ذكر كرده‌ايم . پدر آق‌بوقا ايلكانويان نام داشت و او از قبيلهء جلاير و جزء سردارانى بود كه به معيت هولاگو به مأموريت به ايران آمدند و اينكه اين سلسله را ايلكانيان و آل جلاير مىخوانند به همين مناسبت است و نبايد سلسلهء ايلكانيان را با ايلخانان كه جانشينان هولاگو در ايرانند اشتباه نمود . اولين امير اين سلسله امير شيخ حسن بزرگ است كه از طرف مادر نوادهء ايلخانان بوده و ما سابقا دخالت او را در عزل و نصب چند نفر بعنوان ايلخانى و استيلاى او را بر عراق عرب و پايتخت قرار دادن بغداد و محاربات با شيخ حسن كوچك و عزل شاه جهان تيمور و اعلان استقلال او را در سال 740 در آخر تاريخ ايلخانان ذكر كرده‌ايم و ديگر احتياجى به اعادهء آن نيست . امير شيخ حسن بزرگ مدّت هفده سال ( 740 - 757 ) در عراق عرب بالاستقلال سلطنت كرد و چون دلشاد خاتون زوجهء سابق ابو سعيد را در ازدواج داشت و اصلا نيز از ايل جلاير مغول و از جانب مادر هم از نژاد ايلخانان بود خود را از هركسى بيشتر لايق مقام ايشان مىشمرد و اگرچه بالاخره اساس دولت بالنسبه معتبرى را ريخت ولى سلسلهء فرزندان او از جهت وسعت مملكت و اعتبار نظامى و سياسى چندان اسم و رسمى پيدا نكرده بلكه بيشتر اشتهار ايشان بشعر دوستى و تشويقى است كه از چند نفر از شعراى فارسى مثل خواجه حافظ و خواجه محمّد عصار و شرف الدّين رامى و سلمان ساوجى و عبيد زاكانى كرده‌اند مخصوصا مدّاحى خواجه جمال الدّين سلمان ساوجى از ايشان بيش از هر چيز خاندان ايلكانى را معروف ساخته است . در مدّت هفده سال سلطنت مستقل شيخ حسن بزرگ در عراق غالب امور را دلشاد خاتون زوجهء مدبّرهء او اداره مىكرد و اين زن كه تا دو سال قبل از فوت شوهر