عباس اقبال آشتيانى

مقدمه 50

تاريخ مغول ( از حمله چنگيز تا تشكيل دولت تيمورى ) ( فارسى )

در رابطهء با اين خزاين ، رشيد الدين فضل اللّه ، آغاز سلطنت سلطان احمد ( تكودار بن هلاكو خان ) را اين‌گونه شرح مىدهد : « بعد از اقامت مراسم شادمانى ، فرمود تا خزاينى كه در شاهوتله معد بود ، حاضر گردانيدند و آن را بر خوانين و شاهزادگان و امراء و مقربان و محتاجان تفرقه كرد و عموم لشكر را به هر نفرى صد و بيست دينار بداد . » 72 اين نوشته ، به‌صراحت كامل معلوم مىدارد كه خزاين هلاكو خان در كنار درياى ارومى و سلماس در « شاهو » مهيا و مرتب شده بود . جامع التواريخ مرگ هلاكو خان را چنين گزارش مىكند : « موافق شب يكشنبه نوزدهم ماه ربيع الآخر سنه ثلث و ستين و تسعمائة واقعه كبرى افتاد ، عمرش چهل و هشت سال تا مه شمسى بود به كنار جغاتو از مرحله فنا به مستقر بقا رحلت كرد و در كوه شاهو كه برابر دهخوارگان است غروق بزرگ او ساخته و در اردوهاى او تعزيه داشته و صندوق او را در آن غروق دفن كردند . » 73 اينكه رشيد الدين فضل اللّه ، كوه شاهو ( ساحل ارومى و سلماس يا گنجينه و مدفن هلاكو ) را برابر دهخوارگان نوشته ، كاملا صحيح است . دهخوارگان در ساحل شرقى درياچه قرار گرفته ، و روبروى آن در كرانهء غربى درياچه ، كوه شاهو يا گوره‌چين‌قلعه واقع شده است . با وجود اين صراحت در تعيين مكان خزاين و مدفن هلاكو خان ، پژوهشگران به جاى كوه شاهو ، جزيره شاهى را كه خيلى با محل خزاين فاصله دارد جستجو مىكنند و به نتيجه نمىرسند . به نظر نگارنده ، براى آگاهى از گور هلاكو خان ، پژوهشگران به جاى اينكه دهكدهء آق‌گنبد جزيره شاهى را تجسس كنند ، بهتر است گورستان باستانى قزل‌تپه محال قراباغ را كه در جنوب دهكدهء گوره‌چين‌قلعه واقع شده ، و آقاى على اكبر سرفراز و هيئت باستان‌شناسان ايران هم آنجا را بررسى كرده و خيلى مهم شمرده‌اند ، مورد پژوهش قرار داده و بررسى نمايند . در ضمن ، دهكدهء آق‌زيارت را كه وجه - تسميه آن وجود زيارتگاه يا مدفن متبركى را در اين محل آگاهى مىدهد ، مورد تحقيق و كاوش قرار دهند . به تاريخ بيست و چهارم خردادماه هزار و سيصد و شصت و دو .