عباس اقبال آشتيانى
مقدمه 48
تاريخ مغول ( از حمله چنگيز تا تشكيل دولت تيمورى ) ( فارسى )
را در كتابهاى جديد آلتون اردو هم مىنويسند . از قرار معلوم ، تركان علاوه بر اينكه مساجد معتبر و معروف را با بكاربردن پيشوندهاى گوى و قزل ( مانند گوى مسجد ، قزلجامع و قزلمسجد ) از ساير مساجد مشخص كرده و گرامى مىداشتند ، براى اداى احترام نسبت به بزرگان قوم و شخصيتهاى مذهبى ، مقابر و مدفن صوفيان و بقاع متبركه را نيز با پيشوندهاى آق ، قرا ، گوى و قزل مسمى و ممتاز ساخته و بدين وسيله آنها را به صورت اعلام و اسماء خاص معرفى مىكردند . به نمونههاى زير توجه فرمايند : آقتربت - ( مزار شريف - مدفن مقدس ) مقبره احمد يسوى گرامىترين قطب و بزرگترين صوفى تركستان در شهر يسى ، آقتربت نام دارد . 68 تركمانان گرگان نيز ، امامزادههاى خود را با كلمات آق و قرا و قزل ياد كرده و گرامى مىدارند . ه . ل . رابينو دربارهء بقاع متبركه استراباد ، اطلاعات زير را در اختيار خوانندگان قرار مىدهد : « در بيرون شهر گرگان امامزاده قرنگى امام قرار داشت و آن بقعهء كهنهاى بود با گنبد كه قسمت عمدهاش در زير خاك واقع شده بود . بلندى از نوك گنبد تا كف كه مقبرهء آقا در آنجاست در حدود پانزده ذرع است ، چون كتيبهاى در آنجا وجود نداشت دريافتن نام صاحب آن ممكن نگرديد ولى عموما معتقدند كه مزار امام يحيى بن زيد است كه هنگام زدوخورد در حدود 125 ه . ق در خارج شهر بقتل رسيد . قرنگى امام در زبان تركمنى يعنى امام سياه . دو امامزادهء ديگر هم مورد احترام تركمنها است يكى قزل امام يا امام سرخ نزديك قارى قلعه در خاك روسيه ، و آقامام يا امام سفيد بر رأس تپهاى نزديك قريه نيلى در فندرسك . مىگويند اين سه امام برادر بودند . » 69 گنبد كبود « گوى گنبد » مراغه را به مقبره مادر هلاكو خان نسبت مىدهند . براى يافتن قبر هلاكو خان در جزيرههاى درياچه اروميه ، سالها پيش ، باستانشناسان با تهيه عكس هوايى از جزيره شاهى ، دهكدهء آقگنبد اين جزيره را مورد تجسس قرار دادند ولى نتيجهاى عايد نشد . بىمناسبت نيست كه دربارهء محل و موقعيت خزاين و مدفن هلاكو خان نيز ، نكاتى چند به اطلاع خوانندگان برساند .