عباس اقبال آشتيانى
396
تاريخ مغول ( از حمله چنگيز تا تشكيل دولت تيمورى ) ( فارسى )
امراى فارس كه بسياست ابش و كسان او پرداخته بودند پس از مدّتى سرگردانى در اردوى غازان به طوغان شحنهء سابق قهستان كه در اين ايام در دستگاه ايلخان نفوذ داشت توسل جستند و تعهد كردند كه بقاياى مالياتى فارس را به مبلغ پانصد تومان به خزانه برسانند . ارغون فرمان حكومت فارس را بنام ايشان صادر نمود و دو نفر محصل از جانب ايلخان و نايبى از طرف طوغان با آن جماعت روانهء فارس شدند . چون تحصيل اين مال از فارس كه دچار قحطى و ظلم عمال ديوانى شده بود امكان نداشت محصلان مردم را در شكنجهء سخت قرار دادند و عاقبت نايب طوغان را در فارس گذاشته با مالى كه تحصيل شده بود به اردو بازگشتند . مراجعت ايشان مقارن شد با نصب سعد الدّولهء يهود به وزارت ارغون . سعد الدّولة جوشى محصل سابق اموال فارس را با شمس الدّولهء يهود و عز الدين مظفر بن عميد روانهء آن ديار كرد و ايشان فارس را در آتش بيداد سوختند و غالب متنفذين و امراى آن را كشتند مخصوصا بيشتر اين حركات بر دست جوشى صادر مىشد ، بر خلاف او شمس الدّولة با اهالى به خوشى و مدارا رفتار كرد و او مردى عاقل و علمدوست و عادل بود به همين جهت هم در واقعهء قتل سعد الدّولة و همدستان يهود او شيرازيان بشمس الدّولة آزارى نرساندند . در عهد گيخاتو و بايدو اوضاع فارس قرين اغتشاش بود و غالبا متنفذين محلى از پرداخت مال ديوانى سرپيچى مىكردند و ايلچيان ايلخانى را به شهر راه نمىدادند تا آنكه غازان بر تخت سلطنت نشست و چون او از اغتشاش فارس دلگير بود امير هرقداق را باصلاح امور آن مملكت روانه نمود . فارس را از ابتداى سال 692 گيخاتو خان برا و بحرا به مبلغ يكهزار تومان به مدّت چهار سال بشيخ الاسلام جمال الدين ابراهيم بن محمد طيبى مقاطعه داد و او را بلقب ملك الاسلام ملقب كرده روانهء شيراز نمود . شيخ جمال الدّين وجه مقاطعهء سال اول را نقدا پرداخت و ايلخان امر فرمود كه باسقاقان فارس و بيتكچيان ديگر از طرف خود عمال و نواب به اطراف نفرستند . عزّ الدّين مظفر عميد از عمال دستگاه صدر جهان زنجانى كه در مزاج وزير نفوذى فوقالعاده داشت و بالاخره هم چنان كه پيش گفتيم او را بانشاء چاو وادار كرد از استقلال شيخ الاسلام در فارس ناراضى بود و پيوسته در شكست كار او سعى مىكرد و از سعايت او پيش ايلخان و صاحبديوان دست برنمىداشت تا آنكه