عباس اقبال آشتيانى
368
تاريخ مغول ( از حمله چنگيز تا تشكيل دولت تيمورى ) ( فارسى )
نوادهء خود شمس الدّين محمد كرت را مصاحب چنگيز خان كرد و او در ميان سران سپاه تاتار اهميت و اعتبار بسيار پيدا نمود و مقرب و محل اطمينان ايشان شد . سلطنت ملك شمس الدين محمد ( 643 - 676 ) - ملك ركن الدّين در سال 643 فوت كرد و جانشينى او بشمس الدّين محمد بن ابى بكر كرت رسيد و او در سال بعد به همراهى يكى از سركردگان مغول در حملهء بولايت سند شركت نمود و از جانب او با حكام لاهور و مولتان داخل مذاكره براى گرفتن ايلى از ايشان شد و چون در اين مذاكرات توفيق كامل يافت و حكام مزبور را با گرفتن خراج وافى مطيع مغول كرد از طرف ايشان به حكومت لاهور منصوب گرديد ولى سران سپاهى مغول بر او حسد بردند و ملك شمس الدّين بهمدستى با مسلمين هند متهم شد اما ملك شمس الدّين به طاير بهادر فرمانده كل قواى مغول در ايران شرقى پناه برد و او شمس الدّين را تحت حمايت خود گرفت و پس از مرگ طاير بهادر كه در سال 645 اتفاق افتاد رؤساى مغول ملك شمس الدّين را بحضور جغتاى فرستادند تا آن شاهزاده او را بيرغو بنشاند ولى در همين اوان جغتاى وفات يافت و ملك شمس الدّين به همراهى پسر جغتاى باردوى خان مغول روانه شد و او مقارن قوريلتائى كه جهت انتخاب منگو قاآن تشكيل مىيافت به اردو رسيد . جماعتى از رؤساى مغول ملك شمس الدّين را به وضعى خوش بهمنكوقاآن معرفى كردند و خدمات سابقهء او و خاندانش را نسبت بمغول در خدمت خان تقرير نمودند . منگو قاآن هم به پاس اين سوابق حكومت تمام ولايات هرات و جام و با خرز و پوشنگ و غور و خيسار و فيروزكوه و غرجستان و مرغاب و مرو الروذ و فارياب را تا كنار سيحون و اسفزار و فراه و سيستان و كابل و قسمتى از افغانستان شرقى را تا كنار سند بملك شمس الدين محمد كرت واگذاشت و ملك شمس الدّين از اين تاريخ كه مقارن سال 648 هجرى است حكمران مستقل ممالكى به اين وسعت شد و علاوه بر اين التفات منگو قاآن به او يرليغ و پائيزه و خلعت داد و او را پيش ارغونآقا حكمران كل خراسان فرستاد تا در مساعدت او سعى نمايد و پنجاه تومان به او نقدا تأديه كند . ملك شمس الدّين از قراقروم بخراسان پيش ارغونآقا آمد و يرليغ و پائيزهء خانى را به او نشان داد و از جانب او نيز مورد نوازش قرار گرفته مسئولش اجابت شد و با قدرت تمام بهرات برگشت .