عباس اقبال آشتيانى

365

تاريخ مغول ( از حمله چنگيز تا تشكيل دولت تيمورى ) ( فارسى )

فصل هشتم فترت بين دورهء ايلخانى و دورهء تيمورى . . . بعد از مرگ ابو سعيد بهادر خان چنان كه شمه‌اى از آن را شرح داديم ممالك ايلخانى بدست امراى بزرگ بقطعات چند مجزا گرديد و در بيست‌سالى كه بين مرگ او و نابود شدن آخرين نامزدهاى ايلخانى فاصله شده است در نقاط مختلفهء ايران پنج سلسله روى كار آمده‌اند بشرح ذيل : 1 - سلسلهء امراى ايلكانى يا آل جلاير كه مؤسس آن شيخ حسن بزرگ پسر امير حسين بن آق‌بوقا بن ايلكان‌نويان جلاير است و او در سال 740 پس از عزل شاه جهان تيمور خود را مستقل كرد و مؤسس سلسله‌اى شد كه پس از او تا سال 813 در بغداد و عراق عرب سلطنت مىكردند . 2 - سلسلهء امراى چوپانى يعنى فرزندان امير تيمور تاش بن امير چوپان سلدوز و ايشان دو تن بيشتر نبودند اول امير شيخ حسن كوچك يا امير شيخ حسن چوپانى كه مدّت چهار سال و نيم در آذربايجان و ارّان استقلالى داشت دوم امير ملك اشرف برادر او كه چهارده سال ( 744 - 759 ) در آذربايجان حكومت مىكرد و در اوايل 759 بدست جانى بيك پادشاه دشت قبچاق بقتل رسيد و سلسلهء چوپانى بقتل او خاتمه پذيرفت . 3 - سلسلهء آل مظفر فرزندان امير مظفر كه پس از مرگ ابو سعيد در يزد و كرمان استقلال بهم رساندند و پسر اين امير مظفر يعنى امير مبارز الدين محمد در 740 قيام كرد و از آن تاريخ اساس سلسله‌اى را ريخت كه بعدها بر فارس نيز استيلا يافتند و ايشان تا سال 795 استقلال و شوكتى داشتند . 4 - خاندان اينجو يعنى فرزندان امير شرف الدّين محمود شاه كه اگرچه از مدتى قبل از رحلت ابو سعيد در فارس و مضافات حكومت مىكردند ولى استقلال ايشان از تاريخ 742 يعنى از تاريخى شروع مىشود كه شيخ ابو اسحاق پسر محمود شاه ملك اشرف چوپانى را از آن شهر راند و خود مستقل شد . اين سلسله نيز بقتل شيخ ابو اسحاق در 758 خاتمه يافت .