عباس اقبال آشتيانى
313
تاريخ مغول ( از حمله چنگيز تا تشكيل دولت تيمورى ) ( فارسى )
اطاعت از شرف الدين خلخالى حكمران خلخال با اينكه شرف الدين او را از عبور از تنگههاى كوهستانى سخت طالش منع نمود به شوكت خود مغرور شده بطمع اموال مردم گيلان به طرف اين خاك پيش تاخت و امير فولادقيا را به پيشقراولى خود فرستاد لشكريان اميرهء دباج به جلوى امير فولاد آمد و چون سه بار شكست خوردند طلب صلح كردند ولى قتلغ شاه بتحريك پسر خود درخواست صلح گيلانيان را نپذيرفت و جلوتر آمد و پسر را نيز به همراهى امير فولاد فرستاد . لشكريان اميرهء دباج پسر قتلغ شاه را منهزم كردند و اردوى او در گل و لاى فروماند و چون قتلغ شاه بانتقام جلو آمد يكى از گيلانيان او را كشت و لشكريانش از معركه گريخته غنائم بسيار براى گيلانيان بجا گذاردند . امير طغان و امير مؤمن كه از طرف كلاردشت و رستمدار عازم گيلان بودند به آسانى حدود شرقى آن خاك را مسلم ساختند و به لاهيجان پيش اولجايتو رفتند و او نيز كه حكمران لاهيجان را مطيع خود كرده بود به شادى و شكرانهء اين فتح نمازى گزارد و جملهء امرا در حال مسرت بودند كه خبر قتل قتلغ شاه رسيد . اولجايتو سخت غمگين شد و امر داد كه امير شيخ بهلول و امير ابو بكر با سه هزار نفر به سركوبى مردم گيلان غربى حركت كنند و متعاقب ايشان امير حسين بيك و امير سونج را نيز فرستاد و اين امرا آباديهاى رشت و فومن و تولم را پس از جنگهاى سخت با اهالى بباد غارت دادند ، مردان را كشتند و زنان و اطفال را به اسيرى گرفته به خدمت اولجايتو برگشتند . اولجايتو پس از تسخير گيلان و مطيع كردن امراى آن قرار گذاشت كه هركدام از ايشان در سال مقدارى ابريشم بعنوان خراج باردوى ايلخانى بفرستند و از اين تاريخ ببعد خود را دستنشاندهء او بدانند سپس پسر قتلغ شاه را كه از جنگ فرار كرده بود به چوب ياسا تنبيه نمود و مقام قتلغ شاه يعنى سپهسالارى كل اردو را بامير چوپان واگذاشت و با جميع امراى گيلان كه سر اطاعت فرودآورده بودند به سلطانيه برگشت . اولجايتو و مذهب شيعه - مادر اولجايتو كه از قبيلهء عيسوى كرائيت بود فرزند خود را در ابتدا باسم نيكلا مطابق مراسم آئين مسيح تعميد داد و اولجايتو در اين كيش سر مىكرد تا مادرش مرد و زوجهاى مسلمان اختيار كرد . اين زن اولجايتو را به اختيار مذهب اسلام تشويق نمود و خدابنده بر اثر نفوذ علماى حنفى خراسان شعبهء حنفى از مذاهب اربعهء تسنن را پذيرفت و رسما مسلمان شد و نام خليفهء اول را بر