عباس اقبال آشتيانى
311
تاريخ مغول ( از حمله چنگيز تا تشكيل دولت تيمورى ) ( فارسى )
صد و بيست دينار . هر روز جهت آيند و روند كه در دار الضيافه آنجا صرف كنند سيصد دينار تعيين فرمود و از براى امرا كه ملازم آنجا باشند و مجاوران و فراشان و خادمان خانقاه و خرج ايتام و مخارج دار السيادة و دارالشفا زياده از صدهزار دينار » . ( نفايس الفنون ص 295 - 296 ) اولجايتو بعد از بناى سلطانيه جماعتى از پيشهوران و اهل حرف و صنايع تبريز را به سلطانيه آورد و ايشان را در آنجا بترويج صنايع يدى مشغول داشت و بقدرى در مزيد رونق آن شهر كوشيد كه سلطانيه در اندك مدتى بعد از تبريز اولين شهر ممالك ايلخانى گرديد ولى افسوس كه اعتبار آن دوامى نكرد و پس از اولجايتو و ابو سعيد خان يكباره از اهميت افتاد و به همان سرعت كه ايجاد شده بود رو به خرابى گذاشت و امير تيمور نيز كه در ويران كردن بلاد مهارتى داشت و مثل آتيلا و ساير سركردگان تاتارنژاد دشمن آبادى بود آنچه را كه از سلطانيه برپابود با خاك يكسان كرد و اين شهر از آن تاريخ ببعد ديگر جانى نگرفت و امروز نيز همچنان خراب است . فتح گيلان در 706 - ولايت كوچك گيلان در تمام دورهء استيلاى مغول از حد اردبيل و خلخال تا حدود كلاردشت و سرحد خاك مازندران از دستبرد سرداران چنگيزى و هولاگو و ايلخانان جانشين ايشان محفوظ مانده بود و بواسطهء وجود معابر صعب العبور و بيشههاى انبوه مغول نتوانسته بودند بر آن دست يابند . در سال 705 موقعى كه يكى از پسران امير ارغونآقا حاكم مشهور مغول براى رساندن خبر مرگ خان اولوس جغتاى به دربار اولجايتو آمده بود به آن پادشاه گفت كه چگونه است كه ايلخانان ايران با اينهمه فتوحات كه بر دست ايشان ميسر شده هنوز نتوانستهاند كه ولايت كوچكى مثل گيلان را كه در جنب مقر ايشان است مسخر نمايند و دست امراى محلى را كه تا اين تاريخ زير بار فرمان مغول نرفتهاند از آن ناحيه كوتاه سازند . اين بيان در مزاج اولجايتو مؤثر افتاد بهطورىكه تصميم گرفت كه گيلان را از وجود امراى محلى مصفى سازد و افتخار اين فتح را كه تا آنوقت بدست هيچيك از خوانين مغول حاصل نشده بود خود ببرد . به همين خيال در سال 706 چهار دسته سپاهى از چهار طرف به سمت معابر صعب العبور گيلان فرستاد بشرح ذيل : امير چوپان از راه اردبيل و طالش ، قتلغ شاه از سمت خلخال ، طوغان و مؤمن از راه قزوين و كلاردشت و خود او نيز با اردوى چهارم از طريق لاهيجان گيلان را مورد هجوم قرار دادند .