عباس اقبال آشتيانى
297
تاريخ مغول ( از حمله چنگيز تا تشكيل دولت تيمورى ) ( فارسى )
پس از آنكه بتوسط بعضى از مردم شهرها و روستاها از حركت كاروانيان مخبر مىشدند بر سر راه ايشان مىآمدند ، ابتدا باسم راهدارى مبلغى از هر قافلهاى مىگرفتند بعد به بهانهء وجود دزد و راهزن آنقدر قوافل را نگاه مىداشتند تا همدستان دزد ايشان مىرسيدند و اموال مسافرين و بازرگانان را مىبردند . غازان راهها را امن و قطاع الطريق را دستگير و سياست نمود و در منازل خطرناك راهداران امين نشاند و قرار گذاشت كه از هر چهارپائى مقدارى معين راهدارى بگيرند و راهداران مسئول طرق باشند و اگر دزدى در راه واقع شود راهدار آن قسمت بايد يا دزد را دستگير كند و يا از عهدهء مالى كه به سرقت رفته برآيد و بر سر راهها ميلههائى از سنگ يا گچ ترتيب دهند و بر روى لوحههائى كه بر آن ميلها بايد نصب شود عدد راهداران و مقدارى كه از هر چهارپائى بايد بگيرند بنويسند . 8 - قبل از ايام سلطنت غازان ملازمان خاصهء ايلخانان و نوينان و ساربانان و الاغداران و پيكان ايشان بهر نقطه كه مىرسيدند از متمولين مبلغى جهت خرج خود مىگرفتند و غالبا در يك روز سه چهار دسته از اين نوع جماعت پىدرپى بر ايشان وارد مىشدند و بجور و عنف هرچه مىخواستند از آن مردم تصرف مىنمودند . غازان در بازارهاى شهرها منادى كرد كه از آن تاريخ ببعد هيچكس دينارى به هيچ اسم و رسم به ملازمان و پيكان و ساربانان خاصه ندهد و اگر مىشنيد كه كسى بظلم از كسى چيزى گرفته است بضرب چماق آن را از او بازمىستاند و خود او و اردويش بهرجا فرودمىآمدند اموالى را كه لازم داشتند به نرخ عادل مىخريدند و احدى متعرض رعايا و عامه نمىشد . 9 - ديگر از اصلاحات غازان خان اصلاح ترتيب صدور يرليغ و پائيزه بود كه در ايام ايلخانان قبل از او صورت زشتى داشت به اين شكل كه هركس مىخواست كار او بگذرد به يكى از امرا يا وزرا رجوع مىكرد و نشانى مطابق ميل خويش از ايشان بدست مىآورد به همين جهت امرا و اعيان آن دورهها يرليغهاى متناقض بسيار در دست داشتند و عدد پائيزهها از حدّ گذشته بود . غازان امر كرد كه اولا هيچيك از امرا و وزرا و مقربان دولت در مجلس شراب چيزى از مهمات ملكى را بعرض او نرسانند ثانيا هر حكمى كه صادر شود سواد آن را نگاه دارند و بعد بعرض او برسانند تا