عباس اقبال آشتيانى

246

تاريخ مغول ( از حمله چنگيز تا تشكيل دولت تيمورى ) ( فارسى )

خان و نبيرهء دوقوز خاتون از قوم كرائيت بود كه مذهب مسيح نيز داشت . پس از وصول به آلاتاغ گيخاتو در يكشنبه 23 رجب 690 بتخت ايلخانى نشست و پس از طى مراسم جشن و عيش و نوش امرائى را كه در اواخر عهد ارغون و قبل از جلوس او راه خلاف رفته بودند سياست كرد و مشاغل محولهء به ايشان را به امراى ديگر سپرد و از ميان ايشان فقط طوغان را به اولاد يكى از امرا كه بسعى او بقتل رسيده بود سپرد تا بقصاص پدر كشتندش سپس انبارجى پسر منگو تيمور را به ادارهء امور خراسان فرستاد و سنگتور نويان را بنيابت سلطنت و تعهد امور لشكرى و كشورى تعيين كرد . سلطنت گيخاتو و جلوس او مقارن شد با شورش جمعى از تركمانان و يونانيان بلاد روم بر لشكريان مغول مقيم آنجا و لزوم لشكركشى ايلخان به آن سرزمين . گيخاتو در 4 رمضان 690 ببلاد روم رفت و به كمك گرجيان سركشان را سركوبى و مطيع كرد و در جمادى الاخرى سال 691 مظفر و منصور به ايران برگشت . در مدت غيبت ايلخان كه قريب ده ماه طول كشيد چون گيخاتو مجالى جهت استقرار خود نيافته و مخالفين را كاملا سر جاى خود ننشانده بود امرا بانتشار اخبار كذب راجع بشكست او از روميان انتشار دادند و انبارجى حكمران جديد خراسان به خيال سلطنت افتاد و مملكت نيز در نتيجهء بىتجربگى سنگتور نويان و ظلم مأمورين و ايلچيان رو به خرابى گذاشت ولى در اين اثنا خبر فتح گيخاتو و مراجعت او به ايران رسيد و سنگتور امير طغاجار را كه يكى از انتشاردهندگان اخبار جعلى بود با نايب او خواجه صدر الدّين احمد زنجانى دستگير نمود و ايشان را به خدمت گيخاتو آورد ولى گيخاتو كه مردى سليم النفس بود بر امير طغاجار و خواجه صدر الدّين بخشود و مورد عنايت و اكرامشان قرار داد . در مراجعت از روم گيخاتو كه در اثناى مسافرت مريض شده بود ناتوان‌تر شد و مرضش شدت يافت . علما و ائمهء اسلام و جاثليقان عيسوى و علماى يهود را براى طلب شفا و بقاى عمر ايلخان احضار كردند و صدقات بسيار دادند تا از آن مرض نجات يافت و ايلخان به شادى اين تجديد سلامت جشن مفصل گرفت و مدت يك ماه بعيش و عشرت نشست . ذخاير و نفايسى را كه ارغون خان و سعد الدّولة به زحمت و زجر و آزار مردم گرد آورده بودند بين شاهزادگان و خواتين مغول توزيع نمود و يرليغها به آزاد