عباس اقبال آشتيانى

مقدمه 25

تاريخ مغول ( از حمله چنگيز تا تشكيل دولت تيمورى ) ( فارسى )

تركمن مىباشد . در كرانه‌هاى گركان‌رود رود ، درهء زيبا و دهكدهء ييلاقى آق‌اولر قرار گرفته كه تركمانان در زمانهاى قديم در اين ناحيه چادرهاى بزرگ و متعدد زده و به ييلاق مىپرداختند ، بدين مناسبت آنجا را آق‌اولر ناميده‌اند كه معنى جايگاه چادرهاى بزرگ مىدهد . خوانين تركمن كه صاحب خيمه و خرگاه و اغنام و احشام بودند در اين ييلاق خيمه‌هاى متعدد برپامىكردند كه بواسطهء كثرت چادرهايشان آنان را آق‌اولى مىناميدند . نظير همين ييلاق و اصطلاح آق‌اولى ، گوگ اولى هم داريم كه بين درياى خزر و نهر آرال در حوالى دشت قزل‌قوم ، نام قصبهء معروفى است كه در آنجا قراقالپاقها زندگى مىكنند و مركز آنان درت‌گل مىباشد . 27 محقق نامى ترك ، زكى وليدى طوغان در كتاب بوگونكى توركستان اعلام مىدارد : « در قرن شانزدهم ميلادى در بين سير دريا و درياچهء آرال اقوام نوغاى و مانغيت سكونت داشتند ، آنان كوچ‌نشين بوده و همواره در نقل و انتقال بودند . ايلات مزبور چادرهاى خود را روى چرخها قرار داده و آنها را « در مه او » يعنى چادر چيدنى مىناميدند . قبايل ساكن حوزه استر خان و سرايجق كه به امور زراعت هم كم‌وبيش اشتغال داشتند همانند اوزبكها و قزاقها و باشقورتها از چادرهاى چرخدار « در مه او » استفاده مىكردند ، مسكن آنان نيز منحصر به چادرهاى گردان بود - گروهها و اقوام مزبور را به صورت كلى و لفظ عام « قرااولى » مىناميدند . A 28 در جامع التواريخ رشيدى قبايل قرااولى از شاخه‌هاى مهم و اصلى اتراك قلمداد شده است . B 28 فضل اللّه بن روزبهان خنجى مورخ و منشى دربار محمد خان شيبانى در تاريخ مهمان‌نامهء بخارا از همين چادرهاى گردان ( در مه او ) قزاقها شرح كافى و وافى نوشته و ابياتى نيز به شرح زير درباره آنها سروده است : خانه‌هاى روان قوم قزاق * هست مشهور جملهء آفاق گر بزرگ قزاق ، و گر ، دون است * خانه‌اش بر فراز گردون است گر زمين و ديارشان بينى * خانه‌ها بر هوا روان بينى 29 با توجه به توضيحات و مدارك تاريخى كه دربارهء اصطلاحات و اعلام : آق‌اولى ، گوگ اولى ، و قرااولى ارائه گرديد ، خوانندگان گرامى توجه خواهند كرد