عباس اقبال آشتيانى
156
تاريخ مغول ( از حمله چنگيز تا تشكيل دولت تيمورى ) ( فارسى )
منگو به ترتيبى كه پيش ذكر كرديم در عهد اوگتاى به معيت گيوك و باتو مأمور فتح روسيه و ممالك اروپاى شرقى شده بود و در همين سفر بين او و باتو كه همواره مصمم برانداختن خاندان اوگتاى بود كمال موافقت حاصل شد باتو منگو را كه شاهزادهاى زيرك و كافى بود در قوريلتائى كه جهت انتخاب جانشين گيوك تشكيل يافت به اين سمت برگزيد و چون سرقويتى نيز قبلا زمينه را براى اين كار تهيه ديده بود نقشهء او و باتو پيشرفت كرد و زمينهسازى اغولغايمش و طرفداران شيرامون به نتيجه نرسيد . با انتخاب منگو بمقام خانى شعبهء اول خاندان چنگيزى يعنى سلطنت اولاد اوگتاىقاآن برافتاد و جانشينى چنگيز به فرزندان تولوى كه شعبهء دوم خاندان او باشند منتقل گشت . در شورائى كه باتو منگو را بمقام قاآنى برگزيد چون جميع شاهزادگان و امراى مغول حضور نيافته بودند قرار شد كه در سال نو قوريلتاى بزرگى تشكيل دهند و كليهء شاهزادگان و بزرگان مغول جهت رسميت دادن مقام منگو حاضر شوند . جماعتى از پسران اوگتاى و گيوك و فرزندان جغتاى به اين بهانه كه نبايد سمت قاآنى از اوروغ اگتاى و گيوك بيرون رود با اين طرح مخالفت مىكردند و غالبا نمايندگانى پيش باتو مىفرستادند و از ترتيبى كه پيش آمده بود اظهار نارضامندى مىنمودند . مدت دو سال گفتگو بين باتو و منگو و سرقويتى از طرفى و مخالفين از طرفى ديگر به طول انجاميد ، عاقبت طرفداران منگو باستظهار باتو در ذىالحجهء سال 648 منگو را در حدود قراقروم بتخت خانى رسما انتخاب كردند و با اينكه جمعى از هواخواهان شيرامون و اغولغايمش از حضور در قوريلتاى ابا نمودند انتصاب منگو بتخت قاآنى رسميت گرفت . « چون به مباركى بر چهار بالش مملكت بنشست از كمال علو همت خواست كه در آن حال آسايشى به جملهء اجناس و انواع رسد ياسا فرمود كه درين روز همايون هيچ آفريده طريقهء منازعت و مشاجرت نسپرد و به تماشا و عشرت مشغول باشند و تا چنانك اصناف انسان بتمتع و تلذذ از روزگار انصاف مىستانند انواع حيوانات و اجناس جمادات هم از آن نصاب بىنصيب نباشند و حيوانات انسى را از مركوب و محمول بعناى ركوب و حمل و قيد و شكال « 1 » تعرض نرسانند و آنچ مأكول باشد در شرع عدل خون ايشان نريزند و وحوش از پرنده و چرندهء خاكى و آبى از تير و دام صيادان آمن باشند و در رياض امان بمراد پروبالى زنند و اديم زمين را به زحمت ميخ و صداع نعل نرنجانند و آبروان را باستعمال انجاس و
--> ( 1 ) - بمعنى پابند و در ذيل صفحهء 134 نيز به اين معنى اشاره شده است .