هيئت و نجوم سنگ بناى بغداد بگفته ابو سهل منجم نهاد ، اسماعيليان نيز ابن حوشب را به حكم نجوم بيمن فرستادند كه منجم گفته بود در آن ولايت نفوذى خواهد يافت و هم قوت دولت فاطميان از آنجا شد كه گفته بودند بسال 296 دولتشان پا ميگيرد و اين اعتقاد بسيار كسانرا بجانب ايشان متمايل كرد . ابن دقماق گويد " جوهر قاهره را چنين نام كرد كه بنياد آن را بطالع مريخ نهاده بودند كه ستاره‌اى " قاهر " است حاكم فاطمى به نجوم اهميت بسيار ميداد و در دامنه المقطم رصدخانه‌اى بنياد كرد كه آن را " رصد حاكمى " نام دادند و ابو الحسن منجم مصرى را كه زيچ حاكمى و زيچ يونسى از اوست بر آنجا گماشت . از جمله منجمان ابو معشر بلخى بود كه در آغاز كار اهل حديث بود آنگاه بنجوم پرداخت و در چهل و هفت سالگى در اين رشته به اوج مهارت رسيد ، وى عمرى دراز داشت و از صد سال گذشت . بگفتهء ابن خلكان : " ابو معشر در فن خويش پيشواى دوران بود و در نجوم كتابهاى سودمند داشت . " ابو عبد الله بتانى حرانى صابى كه مرگش بسال 319 بود و فرنگان او را تبانيوس گويند زيچ صابى را نوشت و بسيارى ثوابت را رصد كرد ( 299 ) . خاندان ابو الحسن على بنجوم شهرت داشتند جد ايشان ابو منصور ، منجم ابو جعفر منصور بود ، پسرش يحيى به خدمت فضل بن سهل بود كه همه كارها را به رأى او ميكرد و عاقبت منجم خاص مأمون شد و اسلام آورد و در سفرى كه مأمون به طرسوس ميرفت در حلب بمرد . ابو الحسن از بزرگان نجوم روزگار خود بود ، صاحب بن عباد او را مقرب خويش كرد و " جليس الخلفا " لقب داد . ستاره‌شناسى بقرن چهارم رواج ديگر داشت ، گويند مشرف الدوله بويهى ( 376 - 379 ) وقتى در بغداد استقرار يافت ، بگفت تا هفت ستاره را چنان كه در ايام مأمون ميكردند رصد كنند و سير و انتقال آن را باز نمايند . ابو ريحان بيرونى كه مرگش بسال 440 بود سرآمد منجمان قرون بود ، مهارت وى