حسن ابراهيم حسن ( مترجم : ابوالقاسم پاينده )

635

تاريخ الإسلام ( تاريخ سياسى اسلام ) ( فارسى )

هاى نشان‌دار و ديباى رومى و ششترى زربفت و فرش چرمين و خز و ديبا و صندوقهاى پر از پارچه فاخر و طلاى ساخته و نقره ساخته و بوى خوش فراوان چون عود هندى و عنبر و مشك و كافور و مجسمه‌هاى كافورى گرفت كه بهاى آن 000 / 130 دينار بود و بهاى مجسمه‌ها 000 / 300 درم بود و بيشتر اين چيزها را بمونس مظفر سپرد تا بفروشد و چيزى از آن را براى استفاده قاهر نهادند . و چون بجكم كشته شد اموالش مصادره شد ، مال وى در چند جاى باغش مدفون بود ، ميگفتند متقى 000 / 000 / 2 دينار طلا و نقره از او بدست آورده است . از اين شيرزاد نيز كه از ياران بجكم بود 000 / 200 دينار گرفتند ، بختيار پسر معز الدوله بزرگان ديلم را تبعيد كرد و تيولشان را پس گرفت و اموال خويشان و كسانشان را مصادره كرد . بويهيان روشهاى نو ابداع كردند تا مال بيشتر توانند گرفت ، عضد الدوله مساحت زمينها را بقلم يكدهم افزود و خراج آن را نيز گرفت و اين رسم تا مدتها در عراق بماند و سنتها پديد آورد كه نبود و رسم‌ها كه كس نشنيد و به همه جا دست انداخت و حاصل را ببرد و اندكى به صاحبان آن داد ، در آخر ايام وى ستم بسيار شد و از پس وى صمصام الدوله آن رسوم را برداشت و حاصل را بمالكان سپرد و مراتع و حاصل زكات را ديوانى كرد و عاملان و دبيران و حسابگران بر آن گماشت و 000 / 000 / 1 درم از ماليات سواد بكاست و در اوقاف دخالت كرد و ناظران و متصرفان معين كرد و بذينفعان چيزى داد و مازاد بسيار بود و اراضى ديگر را به تيول داد و بر بازار دواب و خر و شتر بمأخذ فروش چيزى مقرر كرد و از كالاى وارد و صادر بيش از رسم قديم گرفت و كار برف و ابريشم را خاص دولت كرد كه از آن پيش مقيد نبود و هر كه خواست عمل آن توانست كرد . با وجود ضعف خلافت منابع درآمد آن بسيار بود هلال صابى فهرستى از مخارج دولت در ايام معتضد ( 279 - 289 ) آورده كه روزانه 7000 دينار بوده كه سالانه