حسن ابراهيم حسن ( مترجم : ابوالقاسم پاينده )
32
تاريخ الإسلام ( تاريخ سياسى اسلام ) ( فارسى )
تمدن يمن رخ داد زيرا سد مذكور يكى از عوامل پيشرفت يمن بود و به وسيلهء آن زمينهاى خود را بطور منظم آبيارى مىكردند و همين كه سد ويران شد زراعت آنها از ميان رفت و كشورشان خراب و تمدنشان منقرض شد . ولى خاورشناسان عقيده دارند كه ويرانى سد مأرب علت انقراض تمدن يمن نبود بلكه مردم يمن در نتيجه پيشآمدها و عوامل ديگر بضعف و سستى و انحطاط دچار شدند و طبعا از مراقبت سد مأرب كه يكى از وسائل پيشرفت آنها بود غفلت كردند بدينجهت سد خراب شد و انقراض تمدن يمن كه از مدتها پيش مقدمات آن شروع شده بود بمرحلهء قطعى رسيد . اين سخن بصواب نزديكتر است زيرا بعيد مينمايد كه بطور ناگهانى تمدنى انقراض يابد و يك ملت متمدن به اطراف پراكنده شوند . بنا بر اين بايد بگوئيم كه ضعف و انحطاط تمدن يمن مدتها پيش از ويرانى سد آغاز شده بود و ويرانى سد يكى از مظاهر آن بود ، و در نتيجه همين انحطاط و ضعف بود كه بسيارى مردم آن سرزمين بنقاط شمالى و شرقى عربستان مهاجرت كردند . بهر حال سد مأرب كه يكى از مقدمات تمدن يمن بود در نتيجهء سستى و اهمال - كارى بتدريج رخنهدار شد و نتوانست در مقابل هجوم سيل مقاومت كند بدين جهت ويران شد و آبى كه پشت سد جمع شده بود بدهكدهها و كشتزارها هجوم آورده همه را از ميان برد و اين حادثه چنان كه سديو ميگويد 120 سال پيش از ميلاد مسيح رخ داد . مهاجرت مردم مأرب مورخان در اين قسمت نيز اختلاف دارند كه آيا مهاجرت مردم مأرب پيش از ويرانى سد آغاز شده و يا پس از آن كه سد ويران شده مأرب دهكدهها و كشتزارها را از ميان برده مردم آن سرزمين به فكر مهاجرت افتادهاند . طرفداران اين نظر به آياتى كه در قرآن مجيد در سوره سبا راجع به اين حادثه آمده استدلال مىكنند ، خداوند گويد :