حسن ابراهيم حسن ( مترجم : ابوالقاسم پاينده )

30

تاريخ الإسلام ( تاريخ سياسى اسلام ) ( فارسى )

كنند . باران عربستان فراوان و منظم نيست ، وقتى باران مىبارد سيلاب در دره‌ها جارى مىشود و در ريگزارها فرو ميرود ، براى استفاده از آب باران وسائلى لازم است كه عربها از آن بىخبرند . فقط در سرزمين يمن باران منظم مىبارد و مردمش در روزگار قديم براى استفاده از آب باران سدى بوجود آورده بودند چنان كه پس از اين خواهيم ديد . در ساير نقاط ، گاهى بر حسب تصادف آب در ريگزارى كه طبقات تحتانى آن سخت و نفوذناپذير است ميافتد و در آنجا باقى مىماند كه بعدها مورد استفاده قرار ميگيرد ، اين قبيل آب‌ها را چاه يا بركه ميگويند . اگر بنقشه عربستان نظر كنيم مىبينيم كه در اين سرزمين دو منطقهء بزرگ بيابانى وجود دارد يكى از شمال نجد تا جنوب فلسطين امتداد مييابد و صحراى نفود ناميده مى - شود . اين منطقه پر از توده‌هاى بزرگ و مرتفع ريگ است و در خلال آن دره‌هاى عميق و مخوفى وجود دارد كه هيچوقت آب باعماق آن نميرسد . صحراى ديگر در جنوب شرقى عربستان و در شمال حضرموت است كه دهنا يا صحراى سرخ ناميده مىشود . اين صحراى بيكران چنان سخت و صعب العبور است كه پاى هيچ كس بدان نرسيده و حتى صحرانشينان عرب با همه چالاكى و بيباكى كه در پيمودن صحراى خشك و مخوف دارند از پيمودن اين سرزمين عاجزند . اين منطقه وسيع پر از توده‌هاى ريگ است و گاه و بيگاه وزش بادهاى سخت توده‌هاى بزرگ ريگ را از نقطه‌اى به نقطه ديگر ميبرد و اگر احيانا قافله‌اى از حوالى صحرا عبور كند طوفان ريگ مانند امواج آب مردم قافله را در ميان گرفته آثارشان را محو مىكند . از اين دو منطقه بيابانى كه بگذريم در سائر نقاط عربستان زمينهائى يافت مىشود كه قابل سكونت است . عربها مردمى چابك و صحراگردند و بسبب كمى آب بزراعت توجهى ندارند