ميرزا محمد حيدر دوغلات
522
تاريخ رشيدى ( فارسي )
ارسنگى شده ( 245 پ ) به بابا سلطان نسبت يافته بود ؛ با اين وجود عمّم از روى دولتخواهى اين نخواست و جانب داماد را مرعى نداشت و مهم را به رشيد سلطان مقرر ساخت و از اين سبب بابا سلطان از عمّم آزرده شد ، اما عمّم باك نداشت و در ترويج كار رشيد سلطان مبالغهها نمود و وضع طرحى انداخت كه مشروح و مذكور مىگردد . چون سخن اينجا رسيد شرح اوضاع مغولستان را از براى تنقيح سخن لازم نمود و غرابت اوضاع مغولستان و فصحت آن در هيچ كتاب نيست مگر به تقريب سخن در بعضى از شهرها هست و كتب حكما و علما كه در صور اقاليم و تعريف بلدان كردهاند آنجا بر سبيل مجمل آوردهاند . غالبا ايشان را بر كماهى اوضاع آنجا وقوف نبوده آنقدر كه پيش ايشان محقق شده نوشتهاند بنده آن را تفصيل مىنمايد . « 1 » نقل از تاريخ جهانگشاى صاحب ديوان و فريد دوران ، خواجه عطا الملك ، « 2 » علاء الدين محمد جوينى - تغمّده اللّه بغفرانه - كه در تعريف مغولستان نوشتهاند « 3 » آن را به جنس نقل كرده مىشود 622 در تاريخ جهانگشاى چنين مىآورد كه تاتار را مواضع اقامت و منشأ و مولد : بِوادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ عِنْدَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ 623 بوده است تا طول و عرض دور آن از هفت هشت ماهه راه است . طرف شرقى با ولايت خطاى دارد و غربى و شمالى با قراقز و سالنگاى و جنوبى با جانب تنگوت و اين حدود اربعه كه در جهانگشاى تقرير مىكند اين زمان خطاى معلوم و معين است با ولايت ايغور كه مىگويد حاليا هيچ معلوم نيست كه ولايت ايغور كدام جاست . از قراقز 624 و سالنگاى اين زمان هيچ خبر نيست و به اين نام موضعى هيچ جا نشان نمىدهند 625 و نام تنگوت در تواريخ مغول بسيار مذكور است و در اوايل استيلاء چنگيز خان لشكر بدان جانب ( 246 ر ) فرستاد و اوكتاى قاآن نيز ضبط ممالك
--> ( 1 ) . نگ : + فصل شصت و هشتم . ( 2 ) . نگ : - صاحب . . . الملك . ( 3 ) . نگ : - تغّمده . . . نوشتهاند .