سخن مىگويد كه هنوز گاه‌گاهى در آنجا « در ميان شاخ‌ها و صندوق‌هاى چوبى اوراقى » كشف مىگردد كه شامل نوشته‌هايى قديمى به زبانى ناشناخته است « 1 » ؛ دكتر رگل در عين حال از خرابه‌هاى وسيعى نيز سخن مىگويد كه به فاصله اندكى از جنوب شرقى قره - خوجه ( هو - چائوى چينيان ) قرار داشته و او نام آن را « تورفان قديم » ذكر كرده ، اما به احتمال زياد اينها همان خرابه‌هاى قديمى قره - خوجه است . درباره اين بقايا گفته شده كه قطعه زمين بزرگى است پوشيده با ديوارهاى بزرگ ، دروازه‌ها و استحكامات ، همچنين گذرگاه‌هاى زيرزمينى ، طاقدار و قوس‌دار ؛ كه كلا حاكى از يك پيشرفت عالى در زمينه اطلاعات معمارى است . وى از خرابه‌هاى ديگرى از همين نوع سخن مىگويد كه در جنوب شهر تورفان قرار دارد « 2 » . از تاريخ مينگ نيز در مىيابيم كه به طرف شرق هو - چائو ، خرابه‌هاى يك شهر قديمى قرار داشته كه به عنوان خرابه‌هاى كائو - چانگ پايتخت قديم اويغور محسوب مىشده و مؤلف در خصوص سيماى محل در روزگار مينگ‌ها ، مىگويد كه تعداد معابد بودايى آنجا بيش از خانه‌هاى مسكونى مردم بوده است . با زوال قدرت مغول‌ها در اواخر سده شانزدهم و به قدرت رسيدن منچوها در چين در نيمه اول سده هفدهم ، خانات اويغورستان ، هر چه بيشتر تحت نفوذ چين قرار مىگرفت . در خلال سده هجدهم قلماق‌ها به كمك تبتىها براى مدتى بر آنجا تسلط يافتند اما اين وضعيت كم دوام بود و آنان در حدود 1755 نهايتا منقاد منچوها شدند و تمام آن سرزمين قلمرو چين گشت . اما در فواصل ، چند امارت كوچك در محدوده آن ايجاد شد و ظاهرا برخى از آنها خانان مسلمانى بودند كه خود را از نسل مغول‌ها مىدانستند . احتمالا اشاره شون - چى امپراتور سلسله منچو در فرمان 1644 ( مذكور در فوق ) « 3 » كه در آن از يكى از اسلاف چه - هه - تاى « 4 » به عنوان خراجگزار خود نام برده ، به يكى از همين امارت‌ها بوده است .

--> ( 1 ) . 223 . p , 1891 , . s . g . r . p . ( 2 ) . برتشنيدر ، 2 ، ص 187 . ( 3 ) . ر . ك : ص 226 ترجمه . ( م ) ( 4 ) . چغتاى . ( م )