اين امر به هيچوجه واقعا بيانگر تقسيم ايالت تورفان ، يا اويغورستان به بخش‌هاى كوچك نيست . ولى ايالت جداگانه و خودمختارى مانند اويغورستان ابدا از نظر طبيعى از بقيه تركستان شرقى يا آلتى شهر جدا نبود . رشته كوه يا رودخانه بزرگى اين دو ايالت را از هم جدا نمىكرد و حتى مردم آنها ، بايستى در زبان و نژاد هم يكى بوده باشند . بدون ترديد اگر چه بوميان تورفان و كاشغر چنان كه امروزه هم مشهود است ، از نظر ويژگىهاى خاص خود و لهجه اختلافات جزئى داشته‌اند ؛ اما همه آنها از ريشه اويغورى بوده‌اند و بوميان خانات شرقى با تصرف يكى از مراكز قديمى آن مردم ، شايد در مميزات قومى ، از ديگر جوامع ايالات غربى ناب‌تر باقى ماندند . آنان در خرابه‌هاى اويغورستان قديم به همان صورتى كه بود زندگى مىكردند و شايد كمتر از جوامع دور تر غربى ، به استثناى آنچه كه از چين - كه به هر حال جزئى بوده - به آنجا صادر مىشده ، تحت تأثير بيگانه قرار داشته‌اند . سرزمين آنان مثل حالا در همان مركز آسيا واقع بود و شهرت چندانى نداشت ، حتى امروزه هم كمتر از بخش‌هاى ديگر قاره شناخته شده ؛ چند جهانگرد معاصر كه از اين سرزمين بازديد كرده‌اند آن را تنها با توصيفى جزئى آراسته‌اند . يك مؤلف چينى قرن اخير مىگويد كه تمام جمعيت اين ولايت را در زمان او نمىشد بيش از 3000 خانوار تخمين زد و قسمت اعظم آنان به قدرى فقير بودند كه نمىتوانستند خود را اداره كنند . در تابستان گرما بسيار زياد بوده و تابش آفتاب بر روى ستيغ كوه‌هاى برهنه مشرف به شهر ، غير قابل تحمل است - به همين جهت مردم اين كوه‌ها را « كوه‌هاى آتش » مىنامند . « 1 » يكى از اشكال مميزه اين سرزمين ، گود بودن آن است كه در نواحى مركزى تورفان و قره - خوجه حدود 150 تا 200 پا ، از سطح دريا پايين‌تر مىباشد . اين ناحيه يكى از خشك‌ترين و گرم‌ترين بخش‌هاى تركستان شرقى است و ناحيه‌اى است كه بيشترين ابتكار اهالى آن ، چه در گذشته و چه در زمان حال ، مصروف آبيارى اراضى شده تا آنجا قابل سكونت باشد . ميرزا حيدر از تلاش شخص ويس خان ( على رغم آن‌كه اين

--> ( 1 ) . برتشنيدر ، 2 ، ص 202 .