وجود داشته و دكتر بللو و سر داگلاس فورسيث مواردى از آن را ثبت كرده‌اند . خود اين جهانگردان چند خرابه مدفون شده در شن را در مجاورت يانگى حصار مورد بازديد قرار داده‌اند . يكى از آنها قلعه‌اى اويغورى به نام توخته رشيد بوده كه ارسلان خان در حدود قرن يازدهم آن را ويران ساخته و پس از آن در شن مدفون شده است . ديگرى مزار يا بقعه حضرت بيگم نامى بوده كه نخست بلعيده شده و سپس با عقب‌نشينى شن‌ها در دوره‌هاى بعد آزاد گشته است . حوالى خرابه دوم با اين عناوين توصيف گرديده . « درياى كاملى از شن‌هاى سست كه رديف منظم امواج آن از شمال غرب به جنوب شرق پيش مىرود . شن‌هاى روان غالبا ده تا دوازده پا ارتفاع دارند ، اما گاهى ديده شده كه ارتفاع آنها مانند ارتفاع تپه‌هاى كوچك به صد پاى كامل ، و در برخى نقاط به بيشتر از آن هم رسيده است . اين شن‌ها كه در ميان لايه‌هايشان گل رس ديده شده با صف‌هاى متشكل از يك يا دو يا بيشتر ، در يك خط فراهم آمده و در رديف‌هاى متوالى يكى پس از ديگرى به حركت درمىآيد و دشت‌ها را مىپوشاند ، درست مانند آثارى كه امواج كوچك در يك ساحل شنى بر جاى مىگذارند ، اما در مقياسى گسترده‌تر . اين شن‌هاى روان در ادامه حركت به سوى جنوب شرق ، كلا كرانه‌اى را با سراشيبى تندى به شكل هلال نمودار مىسازد كه شاخ‌هاى رئوس آن به طرف جلو و رو به پائين به زمين مىرسد . . . » دكتر بللو دريافت كه مرحله غرق شدن معمولا بسيار كند است به طورى كه تقارن توده‌هاى شن در برخورد با يك مانع شكسته مىشود و مواد سست شده آن ته نشين مىگردد و بدين ترتيب مانع را غرق مىسازد . در مورد يكى از بناهاى تحت بررسى ، تشخيص داده شد كه سه رديف از توده‌هاى شنى هلالى ، پهلو به پهلو ، محوطه يك عمارت برخورده و هنگام برخاستين بلافاصله تا اوج آن رسيده و بدين ترتيب هنگام ريزش ، ناحيه را پر و لبريز كرده است ؛ در حالى كه دو هلال همرديف آن به مسير بلامانع خود ادامه داده و شكل صحيح و مرتب خود را حفظ كرده‌اند . » « 1 » نويسنده نتوانسته است ميزان پيشروى را تعيين كند ، زيرا اين كار به نيروى متنوع قدرت به پيش برنده ، خاك

--> ( 1 ) . ر . ك : به 11 - 9 . pp , 1877 , . ycos . oeg . lr . nruoj .