ميرزا محمد حيدر دوغلات
مقدمه 133
تاريخ رشيدى ( فارسي )
« دربار شمالى » داده بودند ؛ و بعدا ( در اوايل قرن پانزدهم ) نام تمام آن سرزمين را از « بش باليق » به « ايلى باليق » تغيير دادند . شهر بش باليق در محل فعلى ارومچى يا نزديك به آن ، واقع بوده و حومه اصلى آن تا به سوى غرب و شمال غربى همچنان تا ماوراى دامنههاى جنوبى تيانشان امتداد داشته است . ناحيه مذكور نيز مانند ديگر نواحى اين بخش از آسيا ، در داخل امپراتورى چنگيزخان قرار گرفت و پس از مرگ او به پسرش چغتاى واگذار شد . بعدها نيز در روزگار مينگهاى چين ، مورخين رسمى آن سلسله ، حدود اين سرزمين را به همان ترتيب توصيف كردهاند . بنابراين شكى باقى نمىماند كه سرزمين موسوم به بش باليق همان مغولستان بوده است . مينگشى « 1 » مىگويد : « بيشى - بالى ، مملكت بزرگى است در سى يو [ ممالك غرب ] . اين ناحيه از جنوب به يوتين « 2 » [ ختن ] ، از شمال به سرزمين و الا « 3 » [ قلماقهاى اويرات ] ، از غرب به سه - مه - ره - هن [ سمرقند ] ، و از شرق به هو - چو [ قره خوجه ] محدود است . فاصله آن از كيا - يو - كوان [ احتمالا منظورش اردوى خان است ] در شرق 3700 لى « 4 » مىباشد . عقيده بر اين است كه بيه - شى - با - لى شامل همان مناطقى بوده كه در گذشته ، يانگى يا كوئيتز را تشكيل مىدادهاند . » « 5 » تاريخ مينگ در توصيف آن سرزمين و مردمش مىافزايد : - « سرزمين ايلى - با - لى را دشتها در ميان گرفتهاند . فاصله آن از شرق به غرب 3000 لى و از شمال به جنوب 2000 لى مىباشد . در آنجا آبادى يا شهرى به چشم نمىخورد . مردم چادرنشينى هستند و در خيمههاى نمدى زندگى مىكنند ، و براى رسيدن به آب و مرتع ، همراه با رمههايشان محل اقامت خود را تغيير مىدهند . ظاهر آنها درنده خود به نظر مىرسد . قوت غالب آنها را گوشت و قميز تشكيل مىدهد . آنها به روش مردم و الا لباس مىپوشند . »
--> ( 1 ) . برتشنيدر ، 2 ، ص 225 و بعد از آن . ( 2 ) . neit - uy . ( 3 ) . al - aw . ( 4 ) . مقياس سنجش مسافت در چين قديم كه امروزه معادل يك ميليمتر و نيز معادل يك كيلومتر و همچنين برابر با صدم آر است . ( م ) ( 5 ) . به قول دكتر برتشنيدر ، قبل از دوران مسيح ، در اينجا دو مملكت وجود داشته و چينىها آن را كلا با قراشهر و كوچر فعلى مطابق مىدانند .