ميرزا محمد حيدر دوغلات
مقدمه 111
تاريخ رشيدى ( فارسي )
امير تولك ، الوس بيگى ( يا رئيس قبيله ) خانان مغول ، معاصر ايسان بوغاى اول ؛ امير بولاجى جانشين او شد ؛ برادرش تغلق تيمور را بر تخت سلطنت نشانيد ؛ امير خدايداد پسرش جانشين وى شد و گفته شده حدود نود سال در كاشغر سلطنت كرده . وى احتمالا اندكى بعد از 748 هجرى ( 1347 ) جانشين پدر خود شده بود . در زمان او ، عمويش قمر الدين ، خانى مغولان را غصب كرد و براى مدتى ( ظاهرا ) بخش بزرگى از آلتى شهر نيز در اختيار او بود . شرح وقايع تاريخى دوران امير خدايداد بسيار مبهم است . امير سيد على نوه خدايداد ( به واسطه پسرش سيد احمد ) جانشين او شد . سيد على حدود بيست و چهار سال - 838 تا 861 هجرى ( 1435 تا 1457 ) ، سلطنت كرد و پسرانش به جاى او نشستند ، محمد حيدر ميرزا در كاشغر كه برادرش او را از آنجا بيرون راند . سانيز ميرزا ، در ياركند كه برادرش را از كاشغر بيرون راند و هفت سال سلطنت كرد . وى در 868 هجرى ( 4 - 1463 ) در گذشت . محمد حيدر ميرزا پس از مرگ برادر جانشين او شد . گفته شده كه وى مجموعا بيست و چهار سال سلطنت كرده كه هشت سال آن همراه با اقتدار جزئى و شانزده سال آن با اقتدار كامل بوده است . در 885 ( 1480 ) برادرزاده و ناپسرىاش ابا بكر او را بيرون راند . ابا بكر ميرزا پسر سانيز ميرزا چهل و هشت سال تمام سلطنت كرد . سالهاى پادشاهى او احتمالا از تاريخ تصرف ياركند در حدود 873 هجرى ( 9 - 1468 ) محسوب مىگردد . وى سرانجام از سلطان سعيدخان ، سومين پسر سلطان احمدخان ( الاچه سلطان ) كه موجب تغيير سلسله شد ، شكست خورد و بيرون رانده شد . نگاه كنيد به خانان مغولستان در فوق . ابا بكر در 920 هجرى به قتل رسيد . شايد ارائه فهرستى از سلسله خانان چغتايى ، شاخه غربى ( ماوراء النهر ) براى روشن ساختن قضايا مفيد بوده باشد ، اين فهرست به نقل از طبقات سلاطين اسلام « 1 » ( ص 242 ) اثر آقاى استانلى لين پول به شرح ذيل است .
--> ( 1 ) . نام اصلى كتاب seitsanyd nadmmahum است كه تحت عنوان فوق ، توسط عباس اقبال به فارسى ترجمه شده است .