ميرزا محمد حيدر دوغلات

مقدمه 107

تاريخ رشيدى ( فارسي )

پادشاه خوانده است در همان هنگام وى - سز همراه با قوم خود از اقامتگاهش به سوى غرب حركت كرده و نام سابق امپراتورى ( بيه - شى - با - لى ) را به اى - لى - با - لى تغيير داد . امپراتور اعلام كرد كه دخالت در امور داخلى كشورها شيوه او نيست . امپراتور به سو - كو رتبهء توتو تسه ئين شى بخشيد و در همان حال خواجه يانگ چونگ را با هيأتى به نزد وى - سز فرستاده ، هدايايى از جمله خدنگ ، شمشير ، زره و پارچه‌هاى ابريشمى به پادشاه تقديم داشت . رئيس هو - داى - دا « 1 » و بيش از هفتاد تن ديگر از مردم اى - لى - با - لى نيز هدايايى دريافت داشتند . بعدها وى - سز همچون مادرش سو - لو - تان - ها - توم ( سلطان خاتون ) غالبار به دربار چين « 2 » خراج مىفرستاد . وى - سز در 1428 درگذشت و پسرش يه - سين بو - هوا « 3 » به جاى او نشست . وى نيز بلافاصله به دربار چين خراج فرستاد . خراجى هم از سوى بو - ساى - اين ، داماد شاه متوفى تقديم شد . « يه - سين بو - هوا در 1445 فوت شد و يه - مى - لى - هو - جو « 4 » ، جانشين او شد . فرد اخير ، شتران و مقدارى يشم خام به وزن 3800 كين به عنوان خراج فرستاد و اما يشم‌هاى مذكور از بهترين نوع آن نبود . دولت چين در مقابل هر دو كين يشم ، يك توپ ابريشم سفيد ارسال داشت . « در سال 1457 يك فرستاده چينى همراه با هدايايى به ، اى - لى - با - لى به نزد پادشاه اعزام شد و در سال 1456 « 5 » نيز به همان ترتيب . پس از آن ارسال خراج از اى - لى - با - لى هر سه سال يا پنج سال يك بار انجام مىگرفت ، و تعداد كسانى كه به عنوان فرستاده اعزام شدند از ده تن تجاوز نمىكرد . بعدها به ندرت سفرايى از آن كشور در دربار چين مشاهد مىشد . »

--> ( 1 ) . به نظر مىرسد اين شخص خدايداد امير كاشغر بوده باشد كه نفوذ زيادى در مغولستان داشت . . . فرستادگان شاهرخ به چين در 1420 ، خدايداد را در حالى ملاقات كردند كه در مغولستان اقتدار بسيار زيادى داشت . ( 2 ) . فرستاده شاهرخ در 1421 سفير اويس‌خان را كه باتو تيمور آنكا نام داشت در پكن ملاقات كردند . ( 3 ) . ايسان بوغاى دوم منابع اسلامى . . . ( 4 ) . ايميل خواجه منابع اسلامى ذكرى از اين خان به ميان نياورده‌اند . ( 5 ) . احتمالا دو تاريخ فوق بايد جابجا گردد .