محمد عبد الله عنان ( مترجم : عبد المحمد آيتى )
483
تاريخ دولت اسلامى در اندلس ( فارسي )
ميخائيل الغزيرى از مردم لبنان كه در غرب به نام كازيرى irisaC معروف است ، براى اين امر مهم نامزد شد و تعهد كرد كه نوشتههاى عربى را بررسى كند و براى آنها فهرستى جامع بنويسد . الغزيرى به سبب آگاهىاش از فرهنگ شرقى به حق مرد اين ميدان بود . دعوت حكومت اسپانيا را اجابت كرد و در سال 1749 م مديريت كتابخانهء اسكوريال به او محول شد . الغزيرى چند سال به بررسى نسخ خطى عربى مشغول بود تا فهرست جامعى را كه تعهد كرده بود تهيه نمود . در سال 1760 جلد اول اين فهرست به زبان لاتينى تحت عنوان sisnelairucsE anapsiH - ocibarA acehtoilbiB منتشر شد . الغزيرى در مقدمهء اين كتاب فصلى مشبع از ارزش و اعتبار اين مخطوطات عربى آورده است و آنها را به چند فن تقسيم كرده است . از كتب لغت و علوم آن آغاز كرده سپس شعر و ابواب آن ، آنگاه فلسفه و متعلقات آن ، سپس اخلاق آنگاه طب و تاريخ طبيعى ، پس رياضيات و هندسه و نجوم و بعد از آن فقه و علوم دينى و قرآن كه شامل بزرگترين مجموعه است آنگاه آثار مسيحيت . محتويات جلد اول فهرست شامل 1628 مجلد است . در سال 1770 جلد دوم فهرست منتشر شد . حاوى كتب جغرافيا و تاريخ كه به شمارهء 1851 منتهى شد . و اين همهء آن چيزى است كه الغزيرى در فهرست خود آورده است . پس از انتشار فهرست الغزيرى نظرها متوجه كتابخانه اسكوريال شد تا در كتب عربى متعلق به تاريخ اسپانياى مسلمان كندوكاو كنند و به سياست حكومتهاى اسلامى و خصوصيات جامعهء اسلامى پى ببرند . بعضى از محققان اسپانيايى در اواخر قرن هجدهم ميلادى به تحقيق در تاريخ علوم و ادبيات عربى روى آوردند . از آن جمله اندرس كتاب خود را به نام « اصول ادب » ماسده كتاب خود را به نام تاريخ تمدن اسپانيا نوشتند . « 21 » آنگاه نوبت به علامه كنده رسيد . او اولين بار تاريخ اسپانياى مسلمان را به تحرير درآورد ، « 22 » و در آن به روايات عربى اعتماد نمود . كتاب كنده در بين سالهاى 1810 و 1812 منتشر شد . با وجود آنكه كنده مرتكب برخى خطاهاى تاريخى شده ،
--> ( 21 ) . alonapse arutluC al y anapsE ed acitirC airotsiH ( 22 ) . . anapsE ne sebarA sol ed naicanimoD al ed airotsiH