محمد عبد الله عنان ( مترجم : عبد المحمد آيتى )
409
تاريخ دولت اسلامى در اندلس ( فارسي )
آنكه اسپانيائيها به سبب تنپرورى يا تكبر چنين كارهايى را حقير مىشمردند و از پرداخت به آنها امتناع مىكردند . و اكنون كه آنها را از مملكت اخراج كرده بودند اين كارها معطل مانده بود . سپس مسئله نقصان سكههاى طلا پيش آمد ، زيرا آنها مبالغ بسيارى را با خود برده بودند و آنچه برجاى گذاشته بودند سكههاى تقلبى يا ناقصوزن نقره بود . البته برخى از سروران كه اموال و خانههاى موريسكيها را به بهاى اندك خريدند سودهاى كلان بردند و در آن ميان دوك دلرما و خانوادهاش بودند كه از فروش خانههاى آنان پنج ميليون و پانصد هزار ريال سود بردند . مورخ اجتماعى پيكاتوستى در كتاب خود به نام « عظمت و انحلال اسپانيا » گويد : اخراج موريسكيها مصيبت بزرگى بود كه بر اسپانيا وارد آمد . آرى در روزگار آن دو پادشاه كاتوليك بود كه بعضى از متعصبين چنين پيشنهادى كردند . در سال 1529 اسقف اشبيليه در اين راه كوشش فراوان نمود و در همه ايام فرمانروايى فيليپ دوم اين موضوع تعقيب شد ولى تنها در عصر فيليپ سوم بود كه اين خطاى بزرگ جامهء عمل به خود پوشيد « 12 » . منندث اىپلايو در كتاب خود « اخراج شدگان از اسپانيا » ضمن تأييد اخراج موريسكيها از اسپانيا در پاسخ كسانى كه مىگويند با اخراج آنان زراعت و صنعت روى به انحطاط نهاد گويد : سقوط زراعت را نمىشود انكار كرد ولى در آن مبالغه شده است . اما در باب صنايع بايد گفت كه صنايع نيم قرن پيش از اين دستخوش اضمحلال گرديده بود . همچنين صنايع اصلى و بزرگ - اگر كاغذسازى و حريربافى را استثناء كنيم - در دست موريسكيها نبود و آنان بيشتر كارگر بودند تا صنعتگر . بعضى مىگويند شمار كارگاههاى پارچهبافى پيش از اين واقعه در اشبيليه شش هزار دستگاه بود و حال آنكه در عهد فيليپ پنجم به سيصد رسيد و اين انحطاط را معلول اخراج موريسكيها مىدانند اينان فراموش مىكنند كه در اشبيليه هيچ يك از موريسكيها نمىزيستهاند و
--> ( 12 ) . dirdaM ( anapsE ed aicnedaceD y azednarG al erbos soidutsE : itsotaciP epileF . D . 201 101 . P ) 7881