است . گاه ملتى صد و پنجاه هزار نفر را در يك طاعون يا جنگ داخلى از دست مىدهد . پس چرا بايد فيليپ سوم را به سبب اين عملش ملامت كرد ؟ » ولى اين كشيش خود اعتراف مىكند كه اخراج آنان سبب كاهش مداخل اشراف و كليساها گرديد . « 7 » گروه ديگرى از كشيشان مىگويند كه اسپانيا با اجراى اخراج موريسكيها بهاى گزافى پرداخت ولى با يك گرايش فلسفى گويند ، رفاه و آسايش فراوان فضائل را از ميان مىبرد . پس فقر و پارسائى با وجود ايمان چه زيان دارد . پس از اخراج موريسكيها فقراى مسيحى توانستند براى خود كارى پيدا كنند . « 8 » مرد روحانى و مورخ بزرگ اسپانيا دون لورنته مورخ محاكم تفتيش عقايد چنين گويد : « وسائلى كه محكمه در كارهاى خود با قساوت تمام به كار مىبرد سبب وحشت عظيم موريسكيها از اين محكمهء خونين شده بود و به جاى آنكه به مسيحيت تعلق خاطر پيدا كنند از دينى كه از آن روز كه به آن گردن نهاده بودند جز زور و تحكم چيزى نديده بودند ، كينه به دل گرفتند . و اين خود سبب آشوبهاى سال 1609 گرديد و به اخراج اين ملت انجاميد . شمار اخراج‌شدگان به يك ميليون نفر مىرسيد . و اين براى اسپانيا خسارت و زيانى بزرگ بود . در مدت صد و سى و نه سال محكمهء تفتيش سبب شد كه اسپانيا سه ميليون نفر از جمعيت خود را از يهودى و مسلمان و موريسكى از دست بدهد . » « 9 » كاردينال ريشليو فرانسوى كه يكى از روحانيان بزرگ كليساست در خاطرات خود گويد : « اخراج موريسكيها از حيث جسارت و توحش سختترين حادثه‌اى است كه تاريخ ضبط كرده است . » غير از كشيشان ديگر صاحبنظران و متفكران در اين موضوع اظهارنظر كرده‌اند . مثلا

--> ( 7 ) . . 693 493 . P . dibi ; aeL ( 8 ) . . 763 . P , dibi aeL ( 9 ) . . ) 7181 - 5181 ( anapsE ed noicisiuqnI al ed acitirC airotsiH ; etnerolL