محمد عبد الله عنان ( مترجم : عبد المحمد آيتى )
396
تاريخ دولت اسلامى در اندلس ( فارسي )
سلطان احمد آل عثمان است . آرى اين سخنان براى اين طوايف اندلسى كه در اين بلاد آواره شدهاند نهايت خير و عزت و بركت است . « پس همه در سال 1019 هجرى اخراج شدند . در دفاتر سلطان كافر شمار همه اخراجشدگان از خرد و كلان چيزى بيش از ششصد هزار نفر ضبط شده است و همه از اهالى اندلس بودند . اين تبعيد و اخراج همگانى در اين وسعت عظيم براى ما اندلسيان فضيلتى شگفت است . همچنين فرمان داد همه زندانيان در سراسر مملكت نيز اخراج گردند در ميان اينان شمارى هم بودند كه محكوم به سوختن شده بودند . ايشان را نيز عفو كرد و زاد راه داد و به بلاد اسلام فرستاد . چه حادثه عظيمى و ما را چه فضيلت و كرامت عظيمى . نعمتى است كه فراتر از آن نعمتى نيست و از اول دنيا تا آخر آن چنين واقعهاى شنيده نشده و نخواهد شد . » * * * چنان كه گفتيم قرار اخراج در بيست و دوم سپتامبر سال 1609 صادر شد كه مطابق است با 1018 ه ولى در روايات اسلامى گاه تاريخ صدور اين قرار را سال 1016 يا 1017 ضبط كردهاند كه تحريفى آشكار است . المقرى مورخ اندلسى كه خود معاصر و فاجعه بوده گويد : « اخراج ايشان ( يعنى عربهاى مسيحى شده ) به وسيلهء مسيحيان ، در اين عصر يعنى سالهاى 1017 صورت گرفت . هزاران تن به فاس رفتند و هزاران تن از وهران به تلمسان ولى بيشترشان راهى تونس شدند . اعراب و جماعاتى كه از خداى نمىترسند در راهها به آنان دستبرد زدند و اموالشان را تاراج كردند . اين اتفاق در بلاد تلمسان افتاد ، تنها اندكى از اين مضرت خلاصى يافتند . آنهايى كه به نواحى تونس رفتند بيشترشان از اين گونه حوادث در امان ماندند . اينان تا اين زمان روستاهاى خالى را و بلاد ويران آنجا را آبادان ساختهاند . در تطاون و سلاوفيجه و الجزاير نيز چنين است . سلطان مغرب اقصى آنان را به خدمت گرفت و از آنان لشكرى تشكيل داد كه در سلاجاى دارند . اينان در جهاد در دريا كارهاى شگرف كردهاند . دژ سلا را نيز تعمير كردند و در آن قصرها و حمامها و خانهها