مىپوشند و بر حسب سنن خود مراسمى برپاى مىدارند . « 14 » سندى به دست ما رسيده كه با نگريستن در آن بر بسيارى از اوضاع و احوال موريسكيها در ظل مسيحيت آگاه مىشويم . اين سند نامه‌اى است از سوى يكى از فقهاى مغرب به جماعتى از اعراب مسيحىشده كه آنان را « الغرباء » مىخواند . در اين نامه آنان را نصيحت مىكند كه تا مىتوانند احكام اسلام را در خفا انجام دهند . تاريخ اين نامه غرهء ماه رجب سال 910 ه / بيست و هشتم نوامبر سال 1504 م است . نويسنده نامه نام خود را در متن نامه احمد بن ابو جمعة المغراوى و هرانى ذكر كرده و پس از حمد خدا و درود بر پيامبر ( ص ) و تأسف به حال مردمى كه دين خود را به دشوارى نگهداشته‌اند ، آن‌سان كه كسى بخواهد پاره آتشى را در دست نگهدارد ، و آرزوى فرج براى آنان چنين اندرزشان مىدهد كه « بدانيد كه بتان از چوب و سنگ ساخته شده‌اند و نه سود مىدهند نه زيان مىرسانند . ملك ملك خدايى است كه صاحب فرزندى نيست و با وجود او معبود ديگرى نباشد . پس او را بپرستيد و در پرستش او شكيبا باشيد . نماز بگزاريد اگرچه به ايماء و اشاره باشد و زكات بدهيد هرچند به عنوان هديه براى فقرا باشد يا حتى از روى ريا باشد . زيرا خدا به صورتهاى شما نمىنگرد كه به دلهاى شما مىنگرد . غسل جنابت به جاى آوريد اگرچه به غوطه‌ور شدن در دريا باشد . اگر شما را از نماز منع مىكنند ، در شب بخوانيد و قضاى نمازهاى روز را به جاى آوريد و اگر نمىتوانيد وضو بگيريد تيمم كنيد اگرچه با دست كشيدن به ديوار باشد . اگر برايتان ميسر نشد ، رأى مشهور اسقاط نماز و قضاى آن است به سبب نبودن آب و خاك جهت تيمم . اگر برايتان ميسر مىشود به دست و صورت اشاره كنيد به خاك پاك يا سنگ يا درخت از چيزهايى كه مىتوان به آن تيمم كرد و در اين اشاره نيت كنيد . ابن ناجى در شرح « الرساله » اين سخن پيامبر را نقل كرده است كه هر مقدار كه از واجبات ميسر است و مىتوانيد به جاى آوريد ، به جاى آوريد . اگر در وقت نماز شما را

--> ( 14 ) . . I . puC . II : dibi , lomraM