كشتى نشست . در همان هنگام از المنكب هم چند كشتى بر پهنهء دريا شراع گشود . وزرا و سرداران سپاه و بزرگان و جمعى از اصحاب او كه ترجيح داده بودند اندلس را ترك گويند در اين كشتيها بودند . شمار كسانى كه همراه با پادشاه مخلوع از دريا گذشتند و به مغرب وارد شدند هزار و صد و سى تن بودند . « 10 » ابو عبد اللّه چندى در مليله زيست . سپس آهنگ فاس نمود و در آنجا استقرار يافت . آنگاه دفاعيه‌اى تنظيم كرد و نزد سلطان فاس سلطان ابو عبد اللّه محمد الشيخ زعيم بنى وطاس كه بعد از بنى مرين به حكومت رسيده بود ، فرستاد و از مصائبى كه در عهد او در اندلس ، به اسلام رسيده بود ياد كرد و خود را از خطا يا تفريط در حق وطن و دين تبرئه نمود . اين دفاعيه قطعه‌اى است دلپذير آميخته با فصاحت سياسى و بيانى سحرانگيز و در واقع تنها رسالهء دفاعيه در تاريخ اسلام است . آن را وزير و كاتبش محمد بن عبد اللّه العربى العقيلى از زبان و تقرير آن پادشاه مخلوع به رشتهء تحرير كشيده است . و براى آن عنوانى شاعرانه برگزيده : « الروض العاطر الانفاس فى التوسل الى المولى الامام سلطان فاس » العقيلى يكى از اعلام كتاب اين عصر بود . چون ابو عبد اللّه عزم رحيل به مغرب كرد العقيلى نيز با او به مغرب آمد و پيش از اين ، قبل از سقوط غرناطه جمع كثيرى از اقطاب علم و ادب كه باقى بقاياى مجتمع فكرى اندلس بودند به مغرب مهاجرت كرده بودند . محمد بن عبد اللّه العربى العقيلى را در نظم و نثر آثار ارزنده‌اى است . در واقع بايد آنها را آخرين نفسهاى محتضرانهء ادب اندلسى برشمرد . و اين رسالهء دفاعيه خود در اين باب شاهدى صادق است . « 11 »

--> ( 10 ) . . 18 . P . III . V , dibi : artnaclA etneufaL - صاحب اخبار العصر مىگويد كسانى كه با ابو عبد اللّه به مغرب مهاجرت كردند هفتصد تن بودند . ( 11 ) . براى متن اين دفاعيه رجوع كنيد به : المقرى ، نفح الطيب ج 2 / ص 617 - 628 و ازهار الرياض ج 1 / ص 72 - 102 .