محمد عبد الله عنان ( مترجم : عبد المحمد آيتى )
11
تاريخ دولت اسلامى در اندلس ( فارسي )
البيره مركز ولايت بود ، در ناحيهء جنوبى . « 6 » مسلمانان پس از غلبه بر گوتها در نبرد شريش ، توانستند در رمضان سال 92 ه / ژوئيه سال 711 م به سردارى فاتح اندلس طارق بن زياد غرناطه را به تصرف آورند . پس از جنگ بلاط الشهداء در سال 732 م كه بر سر به دست گرفتن حكومت ميان شاميان از يكسو و عرب و بربر از سوى ديگر خلاف افتاد ، امير اندلس ابو الخطّار حسام بن ضرار الكلبى ، تا آتش فتنه را فرونشاند ، گروههاى متخاصم را به اطراف اندلس پراكنده ساخت . بدينگونه كه شاميان را در منطقهء البيره جاى داد و مردم حمص را به اشبيليه فرستاد و فلسطينيان را در شذونه و جزيرة الخضراء اسكان داد و اردنيان را در ريه . پس شاميان از همان آغاز در ولايت البيره سكنا گزيدند و با گذشت روزگار شمارشان افزون شد . شهر البيره در عصر اموى همچنان مركز منطقه و جايگاه قاضى آن بود و اين وضع تا اواخر قرن چهارم كه دولت اموى در آشوب فتنهها روى به زوال نهاد و بربرها در نواحى مملكت بشوريدند ، دوام داشت . در طى اين حوادث شهر البيره اندكاندك ويران گرديد و غرناطه به جاى آن مركز منطقهء البيره شد و از آن پس همهء آن منطقه را به نام غرناطه خواندند . در واقع البيره و غرناطه در بيشتر اوقات بويژه در مراحل اوليهء تاريخ اندلس هر دو به يك مكان اطلاق مىشده است . تا آنجا كه بسيارى از جغرافيانويسان آن دو را با هم درآميختهاند . « 7 » غرناطه يا اغرناطه نامى كهن است كه به عصر روميان و گوتها بازمىگردد . در اينكه ريشهء واژهء غرناطه چيست ميان محققان اختلاف است . برخى مىگويند از واژه رومى atanarG به معنى انار مشتق است و آن را به سبب زيبائىاش و فراوانى باغهاى انار كه گرداگرد آن را فراگرفته بود بدين نام خواندهاند « 8 » بعضى ديگر مىگويند از يك
--> ( 6 ) . البيره ، به اسپانيائى arivlE از شهرهاى رومى قديم است . در ايام روميان sirobilI ناميده مىشد و مركز ايالتى بود به همين نام . در ايام فتح اسلامى شهرى بزرگ و آباد بوده است . ( 7 ) . ابن الخطيب : الاحاطه فى اخبار غرناطه ( القاهره 1955 ) ج 1 / ص 99 - 105 . ( 8 ) . خاورشناس سيبولد در edanerG : emalsI , 'l , ed , ycnE و همچنين ياقوت در معجم البلدان گويد كه غرناطه به زبان مردم اندلس به معنى انار است و شهر را به سبب زيبائىاش بدين نام ناميدهاند . رجوع كنيد به