اين حقيقتى است كه در مقدمه چاپ اول اين كتاب هم به آن اشاره كرده‌ام كه منابع اسلامى نسبت به اين مراحل اخير از زندگى مردم اندلس اندك و ضعيف است . آرى ، از تاريخ مملكت غرناطه و احوال آن شمارى از مراجع اصيل و ارزشمند و مقدم بر همهء آنها نوشته‌هاى وزير ابن الخطيب و ابن خلدون - تا زمانى كه خود زنده بوده‌اند - به دست ما رسيده است ، همچنين به شمارى از منابع تاريخ مملكت بنى مرين - همتاى مملكت غرناطه و دست راست آن در جهاد - دست يافته‌ايم ولى اين منابع اسلامى ما را فقط تا اواخر قرن هشتم هجرى ( قرن چهاردهم ميلادى ) همراهى مىكنند و از آن پس يعنى در خلال قرن نهم هجرى كه عصر انحلال و سقوط مملكت غرناطه است در ميان منابع اسلامى چيز در خور اهميتى نمىيابيم و در اين مرحلهء تاريك از تاريخ دولت اسلام در اندلس جز روايت صاحب « اخبار العصر فى انقضاء دولة بنى نصر » كه خبر از سقوط غرناطه مىدهد و آنچه المقّرى در « نفح الطيب » و در « ازهار الرياض » آورده است منبع مهمى در دست نداريم . اما در پيرامون فاجعهء موريسكيها يا عربهاى مسيحى شده كه بقاياى آن ملت مغلوبند ، در روايات اسلامى به ندرت مطلبى ديده مىشود كه آنها را نيز المقرى در دو كتاب خود نفح الطيب و ازهار الرياض گرد آورده است . ازاين‌رو بيشتر اعتماد ما در بيان اين مرحلهء اخير از زندگى امت اندلسى بر منابع غربى و اسپانيايى است و بعضى از نويسندگان اين منابع و اسناد ، خود معاصر همان وقايع بوده‌اند و فاجعه را آن‌سان كه خود ديده‌اند روايت كرده‌اند . هرچند منابع اسپانيائى اغلب تحت تأثير عوامل ملى و دينى هستند ولى محققين غربى كمتر از جادهء اعتدال خارج شده‌اند و منصفانه قهرمانيها و نبوغ آن ملت مغلوب را و تمدن فرهنگ او و مبارزه‌اش را با محنتها و آلام ستوده‌اند و از روش سياسى دولت اسپانياى مسيحى و روش محاكم تفتيش عقايد براى نابود كردن آن ملت ، انتقاد و نكوهش كرده‌اند . كافى است جملات موجز و محكم دكتر لى aeL . HC . H . rD يكى از محققين جديد را در اين باب بياوريم كه مىگويد « تاريخ موريسكيها تنها متضمن فاجعه‌اى تأثرانگيز نيست ، بلكه خلاصه‌اى است از جميع خطاها و اميال و هوى و هوسهايى كه دست به دست هم دادند تا اسپانيا در خلال يك