به دست آمد . حتى در آن چيزهايى است كه در ديگر منابع نتوان يافت . اما الاحاطه نيز حاوى شرح حال شمار كثيرى از امرا و زعماى مرابطين و موحدين است و نيز بسيارى از فقها و كتاب و شعراء . در الاحاطه مطالبى ارزشمند از كتاب مفقود شدهء « الانوار الجليه فى اخبار الدولة المرابطيه » نقل شده است . از كتب چاپى در اين زمينه مىتوان به « وقيات الاعيان » ابن خلكان « و الصلهء » ابن بشكوال و « صلة الصلهء » ابن الزبير و « بغية الملتمس » ضبى و « التكمله » و « الحلة السيراء » ابن الابار اشاره كرد . دو كتاب آخرى مطالب بسيارى از عصر مرابطين و موحدين دربردارند . علاوه بر اينها از منابع ما بوده است : « المعجب » عبد الواحد المراكشى و « الحلل الموشيه » كه مؤلف آن مجهول است و « روض القرطاس » ابن ابى زرع . اين سه كتاب وقايع عصر مرابطين و موحدين را دربر دارند و مؤلفانشان يا در آن عصر يا نزديك به آن عصر مىزيسته‌اند . از منابع خاص موحدين و عصر ايشان مهمتر از همه دو كتاب « اعز ما يطلب » و كتاب « الموطا » محمد بن تومرت است . نخستين حاوى خلاصه‌اى از مذهب و تعاليم مذهبى اوست و دومى شروح او بر احكام مذهب مالك است . نيز كتاب « اخبار المهدى بن تومرت و ابتداء دولهء الموحدين » تصنيف ابو بكر صنهاجى معروف به البيذق ، يكى از اصحاب محمد بن تومرت است . اين كتاب از مهمترين و استوارترين منابع ماست در باب اصل و منشأ ابن تومرت و نسب و اصحاب و حركتهاى اوليه او و جنگهاى خليفه عبد المؤمن . منبع ديگرى داريم كه بايد به آن نيز اشاره كرد و آن « رحلة التجانى » است . سفرنامهء كوتاهى است از ابو محمد عبد الله بن محمد التجانى ميان سالهاى 706 تا 708 ( ه ) در نواحى تونس و طرابلس . اين سفرنامه نيز نكته‌هاى گرانبهايى از حوادث و جنگهايى را كه در نواحى افريقيه و بلاد جريد ميان بنى غانيه و موحدين رخ داده ، دربردارد و دقيقترين رواياتى است كه از آن برهه از زمان به دست ما رسيده است . همچنين است « رحلهء ابن جبير » الاندلسى . در اين كتاب