مسابقه شبه جزيرهء اندلس از ديگر نواحى عالم اسلامى برتر بود . قرطبه علىرغم گرفتار شدنش در جنگهاى داخلى و تأثير آنها يكى از مراكز ممتاز علوم و تحقيقات علمى بود و با آنكه كتابخانهء عظيم امويان گرفتار آن سرنوشت دردناك شد باز هم جايگاه بسيارى از مجموعه‌هاى نفيس بود . اشبيليه پايتخت بنى عباد بعد از قرطبه از جهت پيشرفت علم و فرهنگ دومين شهر اندلس بود . در آنجا علاوه بر كتابخانهء عظيم بنى عباد تعدادى كتابخانه‌هاى خصوصى هم وجود داشت . المريه نيز از مراكزى بود كه به سبب كتابخانه‌هاى گرانبهايش اشتهار به دست آورد . احمد بن عباس وزير زهير العامرى افزون بر مقام بلند علمىاش از بزرگترين عاشقان كتاب بود . گويند كتابخانهء بزرگ المريه چهارصد هزار جلد كتاب داشته است . بطليوس در سايهء حمايت بنى الافطس از مراكز علمى و فرهنگى اندلس بود . همچنين طليطله در پرتو بنى ذو النون مركز مهم تحقيقات علمى بود . بنى ذو النون نيز به جمع‌آورى كتب اشتهار داشتند . كتابخانهء بنى ذو النون يكى از كتابخانه‌هاى بزرگ اندلس بود . جز كتابخانه‌هاى سلطنتى كتابخانه‌هاى عمومى و خصوصى بسيار در ديگر شهرهاى بزرگ اندلس وجود داشت . اين گنجينه‌هاى گرانبها بدون شك در پيشرفت حركت فكرى و فرهنگى اسپانياى اسلامى در عهد ملوك الطوايف تأثيرى شگرف داشته است . نهضت فكرى و ادبى عصر ملوك الطوايف تا زمان روى كار آمدن مرابطون از شكفتگى خاصى برخوردار بود . مرابطون رنگ خشونت و بدويت داشتند و از جنبهء فكرى بشدت مرتجع بودند . با مظاهر تمدن رفيع اندلس خصومت مىورزيدند و با قدرت يافتن ايشان ستارهء دولت تفكر و دانش روى به افول نهاد . مجالس و محافل پررونق ادبى تعطيل شد . « 20 » معذلك در عصر ايشان باز هم خردك شعاعى كه از عصر ملوك الطوايف مايه گرفته بود سوسو مىزد . چند تن از شخصيتهاى مشهور در آن عصر مىزيستند چون ابو القاسم خلف بن عباس القرطبى طبيب نامدار متوفى به سال 566 ه / 1122 م ، ابن باجه پزشك و فيلسوف مشهور متوفى به سال 523 ه / 1129 م ، ابو بكر الطرطوشى متوفى به سال 520 ه / 1126 م ، فتح بن خاقان متوفى به سال 535 ه / 1140 م و ابن بسام

--> ( 20 ) . رجوع كنيد به فصل sacetoilbiB y solifoilbiB از كتاب al ne solucs ? upO y sen ? oicatresiD anamlusuM anapsE نوشتهء خوليان .