محمد عبد الله عنان ( مترجم : عبد المحمد آيتى )

7

تاريخ دولت اسلامى در اندلس ( فارسي )

محلى بود . با آنكه ابن ابى عامر خود به يكى از خاندانهاى اصيل عرب انتساب داشت ، در پايمال كردن عصبيت عربى ذره‌اى فروگذار نكرد ؛ ولى در عين حال با غلامان صقلابى به مبارزه برخاست و جز اقليتى را كه با او يكدل بودند ، باقى را تارومار كرد . محمد بن ابى عامر ترجيح داد كه همهء لطف خويش را به بربرها ارزانى دارد . بزرگترين فرماندهان سپاه را از ميان ايشان برمىگزيد . جمعى از بزرگان بربر ، از هم‌پيمانان و عمال او در مغرب بودند . در مدت سى سالى كه ابن ابى عامر نظام استبداد و خودكامگى مطلق در اندلس برپا كرده بود ، بسيارى از زعما و عناصر صاحب‌نام و پرآوازهء اندلس از ميدان خارج شدند ؛ ولى اينان همه در كنج انزواى خويش چشم به راه روزى بودند كه فرصت ظهور و عمل به دست آورند . از سوى ديگر ، نظام جبارانهء ابن ابى عامر كه بر ملت اندلس تحميل شده بود بسيارى از عوامل ويرانى و شورش را در درون خود پرورش داده بود . عناصرى كه در برپاى داشتن و تحكيم اركان حكومت او شركت داشته بودند ، هريك از ديگرى بيمناك بود و از آن مىترسيد كه مبادا از رقيب شرى زايد كه براى مقام و منصب او زيانى دربرداشته باشد ؛ از اين‌رو نوعى مبارزهء مخفى در دربار و ميان بربرها و صقالبه در جريان بود . بنى اميه خود به صقالبه - مواليان قديم خويش - متمايل بودند و بربرها را كه تكيه‌گاه ابن ابى عامر براى سلب قدرت آنان شده بودند ناخوش مىداشتند . قبايل عرب نيز از هردو نفرت داشتند ، ولى بربرها را دشمن اصلى خود به حساب مىآوردند . اين خصومت هم ريشه در قديم داشت ، زيرا عربها و بربرها از آغاز فتح ، خود را رقيب يكديگر مىدانستند . بدين‌گونه اين عوامل گرد آمدند تا در موقع مناسب ، اثر خويش بروز دهند و عناصر كينه‌توز از طبقات مختلف در سايهء آن گردآيند . چون كاخ ستم عامريان فرو ريخت ، در ميدان مبارزه سه گروه خودنمايى كردند : بنى اميه بر گرد علم خلافتشان و ميراث مغصوب خاندانشان حلقه زدند ؛ طوايف بربر كوشيدند رياست و امتيازاتى را كه به دست آورده بودند حفظ كنند ؛ و خاندانهاى عربى كه پايمال و از صحنه خارج شده بودند مىخواستند مكانت و موقعيت قديم خويش را بازپس‌گيرند . در كنار اين سه گروه ، گروه ديگرى بود با اهميت كمتر ، ولى توانسته بود از مرده‌ريگ عناصر نيرومند ، نصيب خويش بربايد . اينان غلامان صقلابى يا غلامان عامرى بودند .