خاتمه حبيب السير اختتام در ذكر بدايع و غرايب ربع مسكون و عجايب وقايع جهان بوقلمون بسم اللّه الرّحمن الرّحيم بعد از حمد و ثناى صانع جهان غرابت‌آئين و پس از درود و دعاى خاتم انبيا و مرسلين نموده مىشود كه حكماى دقيقه‌شناس و فضلاء خرد اقتباس برينمعنى اتفاق دارند كه نصفى از كره زمين در بحر اعظم كه آن را اوقيانوس خوانند مستور است و نصفى ديگر در عالم نمايش و ظهور به صورت بيضهء كه آن را در آب افكنند و ازين نصف كه مكشوفست نصفى كه در جانب جنوب افتاده ويرانست پس از چهار بخش زمين يك بخش عمارت دارد كه آن را ربع مسكون خوانند و ربع مسكون در شمال خط استواست و خط استوا خطى است كه حكما در سطح معدل النهار محازى روى زمين از مشرق تا مغرب اعتبار كرده‌اند و هرشهر و منزلى كه برين خط بود شب و روز در آنجا پيوسته مساوى باشد و در سالى هشت فصل در آن ديار وقوع يابد دو بهار و دو تابستان و دو تيرماه و دو زمستان و در اكثر اوقات و اوان در آن صحارى و بلدان گل و ريحانى بشكفد بنابرآن جمعى كثير از افاضل حكمت نشان بر آن رفته‌اند كه معتدل‌ترين مواضع جهان خط استواست و ابتداء خط استوا از شرقى اراضى چين است و بر جزاير جمكوت گذرد پس بر جنوبى بلاد چين و كنگ دژپس بر جزاير ژاوه كه آن را عرض الذهب نيز گويند پس بر شمال سر انديب و ميان جزيرهء كله و سريره و وسط جزيره ديوه و شمال جزاير زنج و معظمات بلاد زنجيان گذرد و بر شمالى جبال قمر و جنوبى بلاد سودان و مغرب گذرد تا ببحر اعظم منتهى گردد و حكما ربع مسكون را از آنجا كه خط استواست تا نهايت معموره عالم هفت بخش كرده‌اند و هربخشى را قليمى خوانند و طول هراقليمى از مشرق تا مغرب باشد و عرض اقليم اول را كه متصل خط استواست بيشتر اعتبار كرده‌اند بواسطهء آنكه مشتمل است بر درياهاى عظيم و عرض اقليم هفتم از ساير اقاليم نيز زياده است زيرا كه محتويست بر قفار و بيابانهاى بسيار [ هفت اقليم ] [ اقليم اول ] اما اقليم اول بزحل منسوب است و عامهء اهل اين اقليم اسود اللون باشند و حد اول آن نزديك خط استوا از جائيست كه ساعات روز آن دوازده ساعت و