ذكر جهانبانى امير اسماعيل سامانى عارفان فضايل نفسانى و واقفان كمالات انسانى آورده‌اند كه امير اسماعيل سامانى بوفور عدل و احسان و شمول بذل و امتنان به اكثر سلاطين جليل القدر شرف ترجيح و تفضيل داشت و در ايام سلطنت رايت نصفت و رعيت‌پرورى و اعلام سخاوت و مرحمت‌گسترى مىافراشت و در رعايت خواطر دوستان قديم شرايط اهتمام بتقديم ميرسانيد و از ترفيه احوال اصحاب فضل و كمال در هيچ حال از خود بتقصير راضى نميگرديد و امير اسماعيل بعد از فوت برادر افسر استقلال بر سر نهاده در سنهء ثمانين و مأتين با لشكر ظفراثر متوجه تركستان گشت و پادشاه تركانرا با خاتونش اسير كرده در آن سفر چندان غنيمت بدست بخاريان افتاد كه از حد و حساب و شمار درگذشت و در سنهء سبع و ثمانين و مأتين چنانچه سبق ذكر يافت مهم عمرو ليث را بفيصل رسانيد آنگاه منشور حكومت ولايات ماوراء النهر و خراسان و سيستان و مازندران و رى و اصفهان از دار الخلافه بوى رسيد و امير اسماعيل بعد از اسر عمرو ليث مدت هفت سال ديگر در غايت اقبال بسر برد و در منتصف صفر سنهء خمس و تسعين و مأتين روى بعالم عقبى آورد مدت حياتش شصت سال و وزيرش ابو الفضل البلعمى بود و كلك تقدير بعد از فوت لقبش را امير ماضى تحرير نمود گفتار در بيان شمهء از حالات امير اسمعيل و ذكر بعضى از حكايات كه مخبر است از وفور عدل آن پادشاه بىعديل حضرت مخدوم مغفرت انتما در كتاب افادت انتساب روضة الصفا آن روايت را كه سابقا در باب گنج‌نامهء عمرو ليث از تاريخ گزيده نقل كرده شد تضعيف نموده‌اند و در وقت اقامت دليل بر ضعف آن قصه اين حكايت را از وصاياء خواجه نظام الملك طوسى رحمه اللّه ثبت فرموده‌اند كه چون عمرو بن ليث اسير پنجهء تقدير شد امير اسماعيل در تفحص خزاينى كه همراه داشت شرايط مبالغه بجاى آورد و چون مطلقا ندانست كه آن اموال كجاست كس نزد عمرو فرستاده پرسيد كه خزاين تو چه شد عمرو جوابداد كه يكى از خويشان من كه سام نام دارد متعهد ضبط خزينه بود مىتواند كه آن را بهرات برده باشد و امير اسماعيل متوجه هرات گشته ساكنان آن بلده امان خواستند و امير اسماعيل ايشانرا امان داده از حال سام و اموال عمرو استفسار نمود هرچند در آن باب اهتمام فرمود خبرى نيافت و حال آنكه لشكريان او در كمال عسرت اوقات ميگذرانيدند بنابر آن بعضى از مخصوصان معروض داشتند كه در هرات و بلوكات بىتردد صد هزار نفر اقامت دارند اگر هركس بيكمثقال يا دو مثقال زر لشكر را مدد كند آنقدر مال حاصل