اسامة بن منقذ از ميانه سالم به در جسته به شام گريخت . تفصيل اين وقايع حزن‌انگيز در عموم كتب تواريخ متداوله مانند ابن الأثير و ابن خلّكان و ابن ميسّر و غيرها مسطور است « 1 » و از همه مفصّل‌تر خود اسامة بن منقذ مزبور در كتاب الاعتبار « 2 » از تأليفات وى ( طبع ليدن ص 13 - 22 ) جميع اين قضايا را كه خود بنفسه در غالب آنها حاضر و ناظر بوده به بسط و اشباع تمام شرح داده است ولى واضح است كلمه‌اى از اينكه خود او در اين كارها هيچ دخالتى داشته يا اينكه مهيّج عمدهء اين فتنه‌ها شخص او بوده « 3 » دم نمىزند . شرحى كه اسامة بن منقذ از كشته شدن يوسف و جبريل دو برادر ظافر فاطمى به دست عبّاس بن تميم مذكور در حضور او و در مقابل چشم او نقل مىكند بىاندازه مؤثّر است « 4 » . ( 55 - ) - ص 733 س 6 ، العاضد لدين اللّه : لقب اين خليفه به طبق عموم كتب تواريخ همين قسم است كه در متن ذكر شده . و « العاضد باللّه » در نجوم الزّاهرة مكرّرا ( طبع ليدن ج 3 ص 83 به بعد ) سهو است از آن مؤلّف . و هو ابو محمّد عبد اللّه بن ابى الحجّاج يوسف بن الحافظ لدين اللّه عبد المجيد آخرين خلفاى فاطميّين مصر . يوسف پدر او برادر ظافر خليفه است ولى خود خليفه نبود و اين يوسف هموست كه عبّاس بن تميم صنهاجى وزير

--> ( 1 ) - رجوع شود به ابن الأثير در حوادث سنهء 549 ج 11 : 86 - 87 ، و تاريخ ابن ميسّر 92 - 95 ، و ابن خلّكان در ترجمهء حال ظافر « اسماعيل » و فائز « عيسى » ج 1 ص 82 و 431 - 432 ، و تاريخ ابو الفدا 3 : 28 ، و خطط مقريزى 3 : 46 - 48 ، و 89 - 90 ، و نجوم الزّاهرة طبع ليدن 3 : 46 - 53 . ( 2 ) - كتاب الاعتبار عبارت است از تفصيل احوال و سرگذشت وقايع شخصى اسامة ابن منقذ از امراء معروف شام و صاحب قلعهء شيزر ( رجوع شود براى شرح احوال او به معجم الأدباء ج 2 ص 173 - 197 ، و ابن خلّكان ج 1 ص 66 - 68 ، كه خود به رشتهء تحرير آورده و در ضمن اشاره به بسيارى از حوادث تاريخى معاصر خود از قبيل حروف صليبيّه و بعضى وقايع مربوط به اواخر دورهء خلفاء فاطميّين در مصر و غيره و غيره نيز نموده و ازين لحاظ كتاب بسيار نفيس ممتّعى است . متن عربى كتاب مزبور با ترجمه‌اى از آن به فرانسه به اهتمام هرتويگ درنبورگ Hartwig Derenbourg مستشرق فرانسوى در سنوات 1884 - 1889 م در ليدن و پاريس به طبع رسيده است . - وفات اسامة بن منقذ مذكور در سنهء 584 بوده است . ( 3 ) - رجوع شود به ابن ميسّر 93 ، و ابن الأثير در حوادث سنهء 549 ج 11 : 86 ، و ابن خلّكان 1 : 431 در ترجمهء حال فائز « عيسى » ، و نجوم الزّاهرة طبع ليدن 3 : 49 - 50 ، و خطط مقريزى 3 : 47 . ( 4 ) - براى مزيد اطّلاع از شرح‌حال عبّاس بن تميم صاحب ترجمه علاوه بر مآخذ مذكوره در متن رجوع شود به تاريخ ابن الأثير در حوادث سنوات 544 و 548 ج 11 ص 64 و 83 ، و ابن خلّكان ج 1 ص 407 و ج 2 ص 386 در تراجم احوال علىّ بن السّلّار معروف به ملك عادل شوهر مادر عبّاس مذكور و يحيى بن تميم صنهاجى جدّ همان عبّاس ، و به كتاب المقفّى از مقريزى در باب عين با باء موحّدة ( نسخهء كتابخانهء ملّى پاريس به خطّ خود مقريزى Arabe 2144 ) ، - عيّاش با ياء مثنّاة تحتانيّه و شين در نام صاحب ترجمه در صبح الأعشى ج 13 : 242 ، 243 تصحيف است .