( مقدّمهء شارح ) به نام خدايى كه در اين نزديكى است خواستم ديباچه‌اى فراهم كنم كه اين تاريخ را براعت استهلالى و ديباى جوينى را طرازى باشد . ديباچهء علّامه قزوينى را كه مىنگريستم قلم از عرض هنر پيش يار آزرمگين مىگشت و پشهء لاغر ذوق پيش عقاب آسمان نورد فضلش پامال حقارت مىشد . لهذا خواننده محترم را براى تمتّع مستوفى به خزانهء آن ديباچه ( صفحهء 9 ) برات مىدهم و خود در اينجا به تذكار چند مجمل بسنده مىكنم : تاريخ جهانگشاى جوينى تأليف علاء الدّين عطا ملك جوينى از كتب معتبر قرن هفتم است . حيثيّت و اعتبار اين كتاب در اين است كه مؤلّف يا خود مستقيما شاهد وقايعى است كه نقل مىكند و يا آن وقايع را از منابع دست اوّل تدارك ديده است . اين تأليف در سه مجلّد جداگانه فراهم آمده است كه شما هر سه مجلّد را هم‌اكنون به صورت يك جلد ( با تفكيك كامل از هم ) پيش‌رو داريد . نثر جهانگشا هموار و يكدست نيست و به طور كلّى سه شيوهء نگارش در آن مشهود است : الف - قسم اعظم كتاب به نثر فنّى يا شيوهء مترسّلان قرن هفتم است كه به آن سبك منشيانه نيز گفته‌اند . اين بخش مشحون است از آيات ، احاديث ، اشعار عربى ، اشعار فارسى ، صنايع لفظى ، صنايع معنوى و نيز گاه‌گاه كلمات و تركيبات مغولى . ب - يك بخش از اين تاريخ به شيوهء نثر مرسل نگاشته شده و نويسنده در اين قسمت نيز خوب از عهده برآمده و ضمن سادگى نثر ، انسجام آن را حفظ كرده است . ج - بخشى از جهانگشا نيز نقل قول از نوشته‌هاى ديگران است ؛ از قبيل : تاريخ خوارزمشاهيان در جلد دوّم و به‌ويژه سرگذشت حسن صبّاح و نيز احوال قرمطيان در جلد سوّم .