درس چهارم آغاز تشيّع اظهارنظرهاى متفاوتى درباره شروع تشيّع شده است ؛ ولى به‌طور كلى مىتوان اين نظرها را به دو دسته تقسيم كرد : الف - نويسندگان و محققانى كه قائلند تشيّع بعد از درگذشت پيامبر صلّى اللّه عليه و آله ايجاد شده است كه خود به چند دسته تقسيم مىشوند : نخست آن عده كه قائلند تشيّع در روز سقيفه پديد آمده است ؛ همان‌روزى كه جمعى از بزرگان صحابه ، به صراحت گفتند : « على عليه السّلام اولى به امامت و خلافت است . » « 1 » دسته دوم ، پيدايش شيعه را مربوط به اواخر خلافت عثمان مىدانند و انتشار آراى عبد الله بن سبا را در اين زمان ، به شروع تشيّع ، ربط مىدهند . « 2 » گروه سوم معتقدند كه شيعه در روز فتنة الدار ( روز قتل خليفهء سوم ) به وجود آمده است . بعد از اين ، پيروان على عليه السّلام كه همان شيعيان بودند ، در مقابل خون‌خواهان عثمان و به اصطلاح عثمانيان قرار گرفتند . چنان‌كه ابن نديم مىنويسد : « وقتى كه طلحه و زبير با على مخالفت كردند و جز به خون‌خواهى عثمان ، به چيز ديگرى قانع نشدند و على نيز خواست با آنها بجنگد ، تا سر به فرمان حق نهند ، آن روز كسانى را كه از او پيروى كردند ، به نام شيعه خواندند و او خود نيز به آنها مىگفت : شيعيان من » . « 3 »

--> ( 1 ) . يعقوبى گفته : « تعدادى از بزرگان صحابه از بيعت با ابو بكر امتناع كردند و گفتند : على عليه السّلام اولى به خلافت است . » ( تاريخ يعقوبى ، منشورات الشريف الرضى ، قم 1414 ه ج 2 ، ص 124 . ) ( 2 ) . مختار الليثى ، سميره . جهاد الشيعة ، دار الجيل ، بيروت ، 1396 ه ، ص 25 . ( 3 ) . ابن النديم . الفهرست ، دار المعرفة ، بيروت ( بىتا ) ، ص 249 .