مِنْ عَدُوِّهِ » « 1 » ( شخص شيعه موسى - بنى اسرائيلى - عليه دشمنش از موسى كمك خواست ) لفظ شيعه در روايات نبوى نيز به‌معناى پيروان و دوستان على عليه السّلام آمده است . « 2 » شيعه در منابع شيعى ، بيش از يك معنا و مفهوم ندارد و آن اعتقاد به جانشينى على عليه السّلام و يازده فرزند اوست كه بعد از درگذشت پيامبر تا غيبت صغرى ، هيچ تغييرى در آن رخ نداده است . همان‌طور كه شيعيان نيمهء دوم قرن سوم هجرى به تمام دوازده امام باور داشتند ، نخستين شيعيان كه از صحابيان پيامبر صلّى اللّه عليه و آله بودند نيز به اين امر معتقد بودند ؛ چون نام‌هاى آنان را از احاديث نبوى آموخته بودند . « 3 » اگرچه تعداد زيادى از شيعيان به دليل جو اختناق حاكمان ستمكار ، به اين روايات دسترسى نداشتند ، آنچه واجب بود شناختن امام زمان خويش بود . چنان‌كه پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله فرمود : « من مات لا يعرف امامه مات ميتة جاهليّة » « 4 » ( هركس بميرد ، در حالى كه امام زمان خويش را نشناخته باشد ، به كيش جاهليت مرده است ) . ازاين‌روست كه مىبينيم ، هنگامى كه امام صادق عليه السّلام به شهادت مىرسد زراره كه پيرمرد بوده ، پسرش عبيد را براى تحقيق درباره جانشين امام صادق عليه السّلام ، به مدينه مىفرستد . ولى پيش از اين‌كه عبيد به كوفه برگردد ، زراره ، از دنيا مىرود ؛ هنگام مرگ قرآن را به دست مىگيرد و مىگويد : « بار خدايا ! شاهد باش كه من به امامت كسىكه در اين قرآن تعيين گرديده گواهى مىدهم . » « 5 »

--> ( 1 ) . قصص 28 : 15 . ( 2 ) . در فصل بعد به اين روايات اشاره خواهد شد . ( 3 ) . ابن حجر هيثمى از دانشمندان اهل سنت ، حديث دوازده امام را ذكر كرده و بر درستى حديث ، ادعاى اجماع كرده كه از راه‌هاى گوناگون نقل شده است ، آن‌گاه وارد تفسير حديث مىشود و اقوال متناقض عالمان و دانشمندان اهل سنت را در اين مورد ذكر كرده و در نهايت ره به جايى نمىبرد . از جمله : « قاضى عياض گفته : شايد مراد ، دوازده خليفه‌اند كه در زمان عزت خلافت و شوكت اسلام حاكم بودند كه تا عصر وليد بن يزيد اين‌گونه بود ؛ برخى ديگر گفته‌اند : منظور دوازده خليفه بر حق‌اند كه تا قيامت به حكومت مىرسند كه چند تن از آنان دوران‌شان گذشته مثل خلفاى راشدين ، امام حسن عليه السّلام ، معاويه ، عبد الله بن زبير ، عمر بن عبد العزيز و مهدى عباسى . باقى مىماند دو تن كه يكى از آنها مهدى منتظر است و از اهل بيت عليهم السّلام مىباشد ؛ برخى از علما نيز حديث ائمهء اثنا عشر را ، به دوازده امامى تفسير كرده‌اند ، كه بعد از مهدى عليه السّلام مىآيند كه شش تن از آنها از فرزندان امام حسن عليه السّلام و پنج تن از فرزندان امام حسين عليه السّلام خواهند بود . » ( الصواعق المحرقه ، مكتبة قاهره ، ط دوم ، 1385 ، ص 20 و 21 . ) ( 4 ) . كلينى . اصول الكافى ، دار الكتب الاسلاميه ، چ پنجم ، تهران ، 1363 ش ، ج 1 ، ص 377 . ( 5 ) . شيخ طوسى . اختيار معرفة الرجال ، مؤسسة ال البيت لاحياء التراث ، قم ، 1404 ه ق ، ج 1 ، ص 371 .