غلامحسين محرمى

30

تاريخ تشيع از آغاز تا پايان عصر غيبت صغرى ( فارسي )

دربارهء شيعه ، با تعصب برخورد كرده و هنگام ذكر نام خاندان‌هاى بزرگ كوفه ، هيچ نامى از دانشمندان و خانواده‌هاى بزرگ شيعى به ميان نياورده است . 6 . كتاب‌هاى اخبار منظور از منابع و كتاب‌هاى اخبار ، كتاب‌هاى حديثى نيستند كه در قلمرو حلال و حرام سخن گفته‌اند ، بلكه منظور كهن‌ترين كتب تاريخى براساس شيوه تدوين تاريخ در دوران اسلامى است كه در آنها حوادث و اخبار تاريخى به شكل خبرى با درج سلسلهء راويان آن ذكر شده است ؛ يعنى تسرّى شيوه اهل حديث به ضبط و نقل اخبار تاريخى . اين‌گونه تاريخ‌نگارى چند ويژگى دارد ؛ نخست آن‌كه هر دسته اخبار درباره رخداد مجردى از رخداد ديگر ذكر مىشود و به تنهايى كامل است و پيوندى با اخبار و حوادث ديگر ندارد ؛ دوم آن‌كه ويژگىهاى ادبى نيز در آن ديده مىشود ؛ يعنى نويسنده گاهى از شعر و داستان و مناظره نيز بهره مىجويد . اين ويژگى به‌ويژه در آثار اخباريانى كه متأثر از شكل روايات « ايام العرب » بودند ، بيشتر ديده مىشود . ازاين‌روست كه برخى از محققان ، تاريخ‌نگارى « خبر » را نشئت گرفته از شكل « خبر » داستانهاى روزگار پيش از اسلام دانسته‌اند . سوم آن‌كه اسناد روايات ذكر مىگردد ؛ در حقيقت اين شيوه تاريخ‌نگارى ، به‌ويژه در دو قرن نخستين اسلامى ، غالبا ارائه مواد خام تاريخى بود . بخش مهمى از آثار مكتوب دوره اسلامى بدين‌شيوه است . در ميان كتاب‌هاى اخبار ، الاخبار الموفقيات زبير بن بكّار داراى ارزش ويژه‌اى است . نويسنده اين كتاب ، زبير بن به كار ، افزون بر اين‌كه از خاندان زبير است - كه خصومت ديرينه با اهل بيت پيامبر عليهم السّلام داشتند - با متوكل ، خليفه عباسى كه دشمن سرسخت امير المؤمنين و فرزندان او بود ، ميانهء خوبى داشت و معلم فرزندان او بود « 1 » و از جانب او منصب قضا در مكه را برعهده داشت . « 2 » با اين‌حال در اين كتاب اطلاعات ارزشمندى دربارهء اعتراض اصحاب پيامبر به خلافت ابو بكر آمده است ، به‌ويژه نقل اشعار آنان‌كه متضمّن اعتقادشان به وصايت على عليه السّلام مىباشد ، بيانگر اين اعتراض‌هاست .

--> ( 1 ) . خطيب بغدادى ، الحافظ ابى بكر احمد بن على . تاريخ بغداد ، مطبعة السعادة ، مصر ، 1349 ه ، ج 8 ، ص 467 . ( 2 ) . ابن نديم . الفهرست ، دار المعرفة ، بيروت ، ( بىتا ) ، ص 160 .