« در مسجد مدينه بنشين و به مردم فتوا بده ؛ زيرا من دوست مىدارم در ميان شيعيانم امثال تو ديده شوند » . « 1 » نجاشى مىگويد : « ابان بن تغلب رحمه الله در فنون گوناگون علوم اعم از قرآن ، فقه ، حديث ، ادب ، لغت و نحو از پيشتازان بود » . ابان كتاب‌هايى را در اين فنون به تحرير درآورده از جمله تفسير ، غريب القرآن و كتاب الفضائل . « 2 » همچنين ابو حمزه ثمالى كه امام صادق عليه السّلام در حق او فرموده است : « ابو حمزه در دورهء خويش ، مثل سلمان بود » . « 3 » از جمله كتاب‌ها و تأليف‌هاى او عبارتند از : كتاب نوادر ، كتاب زهد و تفسير قرآن . « 4 » طبقه سوم عصر امام صادق عليه السّلام ، يكى از دوران رشد و پيشرفت علوم در جامعه اسلامى بوده ، و از سوى ديگر شيعه آزادى نسبىاى داشته است . به گفته شيخ مفيد ، ثقات شاگردان امام صادق عليه السّلام بالغ بر چهار هزار نفر مىشدند . « 5 » حسن بن على وشاء ، از اصحاب امام رضا عليه السّلام مىگويد در مسجد كوفه نهصد نفر را ديده كه همه از امام صادق عليه السّلام نقل حديث مىكرده‌اند . « 6 » از اين‌رو از جواب‌هاى حضرت ، به پرسش‌هاى مطرح‌شده ، چهارصد كتاب تاليف شده است . « 7 » كه به آنها اصل مىگفته‌اند . و غير از اينها كتاب‌هاى ديگرى در علوم و فنون گوناگون بوسيلهء اصحاب و شاگردان امام صادق عليه السّلام به رشته تحرير درآمده است .

--> ( 1 ) . نجاشى ، احمد بن على . فهرست اسماء مصنفى الشيعة ، مؤسسة النشر الاسلامى لجماعة المدرسين ، قم ، 1407 ، ص 10 . ( 2 ) . همان ، ص 11 . ( 3 ) . همان ، ص 115 . ( 4 ) . ابن شهر آشوب . معالم العلماء ، منشورات المطبعة الحيدرية ، نجف ، 1380 ه ، ص 30 . ( 5 ) . شيخ مفيد . الارشاد ، ترجمه . محمد باقر ساعدى خراسانى ، كتابفروشى اسلاميه ، تهران ، 1376 ش ، ص 525 . ( 6 ) . نجاشى . همان ، ص 39 و 40 . ( 7 ) . اعلام الورى باعلام الهدى ، مؤسسة آل البيت لا حياء التراث ، قم ، چ اول ، 1417 ه . ق ، ج 1 ، ص 535 .