درباره نقد آن مىتوان به مواردى جزئى اشاره كرد . از جمله : در بحث نام‌هاى ديگر شيعه ، خيلى مختصر وارد شده و تنها نام‌هايى مانند : اماميه ، متأوله ، قزلباش ، رافضيه ، جعفريه و خاصه را برشمرده است ، « 1 » در حالى كه نام‌هاى اطلاق شده بر شيعه ، بيش از اين است ، فقط در قرن اول نام‌هايى چون : علوى ، ترابى ، حسينى ، و . . . بر شيعيان اطلاق مىشده است . نقد ديگرى كه مىتوان بر اين كتاب وارد كرد ، در قلمرو معناى شيعه است . رجال‌نويسان شيعه ، بعضى از اشخاصى را كه ايشان شيعه به حساب آورده ، شيعه نمىدانند ، زيرا اين افراد اگرچه به مفهوم سياسى شيعه بودند ، ولى به مفهوم اعتقادى شيعه به حساب نمىآيند . يعنى در كشمكش‌هاى سياسى جانب اهل بيت عليهم السّلام را مىگرفتند ، ولى از لحاظ اعتقادى از آن سرچشمه بهره‌مند نبودند . بايد فصلى به اين بحث اختصاص مىيافت و در آغاز كتاب گفته مىشد منظور از شيعه چه كسانى هستند . 4 . تاريخ الشيعة كتاب تاريخ الشيعة تأليف علامه كبير مرحوم شيخ محمد حسين مظفر ، يكى از منابع و مآخذ مهم در تاريخ تشيّع است . اين كتاب كه بارها تجديد چاپ شده ، توسط استاد دكتر سيد محمد باقر حجتى به فارسى ترجمه شده است . مرحوم مظفر تاريخ شيعه را از دوران پيامبر تا دوره خودش مورد بحث و بررسى قرار داده كه حاوى 82 عنوان است . به‌طور كلى مىتوان عناوين اين كتاب را در سه بخش ادوار توسعه تشيّع ، مناطق شيعه‌نشين و دولت‌هاى شيعه خلاصه كرد . مرحوم مظفر نويسنده‌اى توانا و صاحب‌قلمى ماهر و جمله‌پردازى متبحر بوده است كه قلمش افزون بر روانى و شيوايى ، از قدرت و استحكام لازم نيز برخوردار است . يكى از مهم‌ترين خوبيها و امتيازهاى كتاب تاريخ الشيعة ، جامعيت آن است كه حضور شيعه را در تمام دوره‌ها ، در پهنه كره زمين مورد بررسى قرار داده است . اين كتاب مىتواند براى محققان تاريخ تشيّع در هر زمان و دوره‌اى يكى از مهم‌ترين منابع و مآخذ باشد . با همه امتيازهايى كه تاريخ الشيعة بر كتب ديگر دارد ، به جهت اختصارش نتوانسته حق

--> ( 1 ) . همان ، ص 20 و 21 .