درس بيستم ب - مناطق شيعه‌نشين در قرن دوم هجرى با شروع قرن دوم هجرى ، تشيّع از مرزهاى جزيرة العرب و عراق بيرون رفت و به تمام قلمرو اسلامى كشيده شد كه باتوجه به پراكندگى شيعيان و علويان در سرزمين‌هاى اسلامى مىتوان به اين مطلب پىبرد . از زمان حجاج بن يوسف مهاجرت شيعيان و علويان به ديگر مناطق شروع شد . در قرن دوم با شروع تبليغ‌ها و نهضت‌هاى علويان اين مهاجرت‌ها شتاب بيشترى گرفت . بعد از شكست قيام زيد در كوفه ، پسرش يحيى با عده‌اى از طرفدارانش به خراسان رفت . « 1 » بعد از او قيام عبد الله بن معاويه - از فرزندان جعفر طيار - است كه مناطقى چون همدان ، قم ، رى ، قرمس ، اصفهان و فارس را به تصرف درآورد و خودش در اصفهان زندگى مىكرد ؛ ابو الفرج اصفهانى مىگويد : « بزرگان بنى هاشم نزد او رفتند و او هركدام را به حكومت ناحيه‌اى گماشت ؛ حتى منصور و سفاح عباسى نيز با او همكارى كردند و تا زمان مروان حمار و ظهور ابو مسلم پابرجا بود » . « 2 » در دوران عباسيان ، نهضت‌هاى علويان پيوسته رخ مىداد كه يكى از نتايج قطعى اين نهضت‌ها ، پراكندگى علويان در مناطق گوناگون بود ؛ چنان‌كه بعد از قيام محمد نفس زكيه در زمان حكومت منصور و شكست خوردن او ، نوادگان امام حسن عليه السّلام در مناطق گوناگون پراكنده شدند . مسعودى در اين مورد مىگويد : « برادران محمد بن عبد الله ( نفس زكيه ) در بلاد گوناگون پخش شدند : فرزندش ، على بن محمد ، به مصر رفت و در آن‌جا كشته شد . فرزند ديگرش ، عبد الله بن محمد ، به

--> ( 1 ) . ابو الفرج اصفهانى . مقاتل الطالبيين ، منشورات الشريف الرضى ، قم ، 1416 ه ، ص 146 . ( 2 ) . همان ، ص 157 .