مورد پذيرش مردم قرار گرفت ؛ ولى سرانجام توسط كارگزاران هارون مسموم شد . بعد از او پيروانش پسر خردسالش را به جاى وى نشاندند و نامش را ادريس ثانى نهادند و مدت‌ها حكومت ادريسيان در شمال آفريقا ادامه داشت . يحيى برادر ديگر محمد ( چنان‌كه گذشت ) ، به طبرستان رفت . برادر ديگر محمد به نام موسى بن عبد الله به شمال عراق و جزيره گريخت كرد . فرزندان محمد نفس زكيه نيز به نام‌هاى على ، عبد الله و حسن به مصر ، هند و يمن رفتند و مدت‌ها مايه نگرانى دولت عباسى بودند . « 1 » ب : قيام ابن طباطباى حسنى بعد از مرگ هارون و درگيرى دو پسرش امين و مامون با يكديگر بر سر حكومت ، شيعيان فرصت را غنيمت شمردند و قيام‌هاى علويان نيز در اين زمان به اوج خود رسيد . در اين دوره به سبب وجود فرماندهء نظامى سزاوارى مثل ابو السرايا در جبهه علويان ، تمام عراق ( جز بغداد ) ، حجاز ، يمن و جنوب ايران از حكومت عباسيان خارج شد . « 2 » لشكر ابو السرايا با هر سپاهى كه روبه‌رو مىشدند ، آن را تارومار مىكردند و به هر شهرى كه مىرسيدند ، آن‌جا را تسخير مىكردند . مىگويند در نبرد ابو السرايا دويست هزار نفر از سربازان خليفه كشته شدند ؛ در حالىكه از روز قيام تا روز گردن زدن وى ، بيش از 10 ماه طول نكشيد ؛ حتى در بصره كه مركز تجمع عثمانيان بود ، علويان مورد حمايت قرار گرفتند ، به‌طورى كه زيد النار در اين شهر قيام كرد . در مكه و نواحى حجاز ، محمد بن جعفر ملقب به ديباج قيام كرد كه امير المؤمنين خوانده مىشد . در يمن ابراهيم بن موسى بن جعفر بر خليفه شوريد . در مدينه محمد بن سليمان بن داود بن حسن قيام كرد . در واسط كه بخش عمده مردم آن مايل به عثمانيان بودند ، قيام جعفر بن زيد بن على و نيز حسين بن ابراهيم بن حسن بن على رخ داد . در مدائن محمد بن اسماعيل بن محمد قيام كرد . خلاصه سرزمينى نبود كه در آن يكى از علويان به ابتكار خود يا به تقاضاى مردم اقدام به شورش ضد عباسيان نكرده باشند . حتى كار به جايى كشيده شده بود كه اهالى بين النهرين و شام كه به تفاهم با امويان و آل مروان شهرت داشتند ، به محمد بن محمد

--> ( 1 ) . مسعودى ، على بن الحسين ، مروج الذهب ، ج 3 ، ص 326 . ( 2 ) . ابن واضح . تاريخ يعقوبى ، منشورات الشريف الرضى ، قم ، 1414 ه ، ج 2 ، ص 445 .