درس شانزدهم قيام‌هاى شيعى و علوى در عصر عباسيان قيام‌هاى دوران عباسيان را تا اوايل قرن چهارم هجرى مىتوان به دو دسته تقسيم كرد ، قيام‌هاى منظم و با برنامه زيديه و قيام‌هاى پراكنده و بدون برنامه قبلى . 1 - قيام‌هاى زيديه زيديان كه در سه قرن نخست ، دوم و سوم هجرى حجم زيادى از جمعيت شيعيان را تشكيل مىدادند و حق خلافت و امامت را از آن فرزندان فاطمه عليها السّلام مىدانستند و عباسيان را غاصب تلقى مىكردند ، قيام‌هاى منظم ، منسجم و از پيش طراحىشده‌اى را انجام داده‌اند كه برخى از آنها به تشكيل حكومت‌هايى در مناطقى چون طبرستان ، مغرب و يمن انجاميده است . زيديان ، محمد نفس زكيه و ابراهيم را از امامان زيديه به شمار مىآوردند ؛ زيرا يحيى بن زيد آنان را جانشين خود قرار داده بود . از اين‌جاست كه ميان زيديان و اولاد زيد با نوادگان امام حسن عليه السّلام و به اصطلاح بنى الحسن ، رابطه تنگاتنگى به وجود مىآيد و ابراهيم بن عبد الله كه جانشين برادرش محمد نفس زكيه بود و در بصره پرچم انقلاب ضد عباسيان را برافراشته بود ، عيسى پسر ديگر زيد را جانشين خود معرفى مىكند . عيسى بعد از كشته شدن ابراهيم ، گريزان مىشود و در زمان خلافت مهدى عباسى به‌طور پنهانى از دنيا مىرود . « 1 » زيديان بعد از كشته شدن محمد نفس زكيه و ابراهيم نتوانستند بر رهبرى شخص معينى اتفاق كنند ، و همواره به دنبال امامى از اولاد فاطمه عليها السّلام بودند ، تا شجاعت و جنگ‌آورى داشته باشد و بتواند رهبرى آنان را برعهده بگيرد . ولى تا سال 301 ه . نتوانستند بر امامى اتفاق كنند ، تا اين

--> ( 1 ) . ابو الفرج اصفهانى . همان ، ص 345 .