اين مراسم را نداشتند » . « 1 » در آن زمان به اندازه‌اى زمينه براى كوشش شيعيان هموار بوده كه بيشتر سرزمين اسلامى زير سلطهء حاكمان شيعى بوده‌اند ؛ در شمال ايران ، گيلان و مازندران ، علويان طبرستان حكومت مىكردند . در مصر فاطميان ، در يمن زيديان ، در شمال عراق و سوريه حمدانيان و در ايران و عراق آل بويه زمام قدرت را در دست داشتند . البته در دوران برخى از خلفاى عباسى چون : مهدى ، امين ، مأمون ، معتصم ، واثق و منتصر ، شيعيان از آزادى عمل نسبى برخوردار بودند . دست‌كم در زمان اين خلفا ، سخت‌گيرىهاى گذشته كاهش يافته بود . به نقل يعقوبى ، مهدى عباسى طالبيان و شيعيان زندانى را آزاد كرده است . « 2 » در مدت پنج سال حكومت امين نيز به سبب مشغوليت او به خوش‌گذرانى و جنگ با برادرش مامون ، از پرداختن به شيعيان و سخت‌گيرى بر آنان ناآگاه مانده بود . مامون ، معتصم ، واثق و معتضد عباسى نيز گرايشى شيعى داشتند ؛ اما متوكل از دشمنان سرسخت خاندان پيامبر و شيعيان آنان بود . اگرچه در دورهء او شيعه قابل كنترل نبود ، با اين‌حال او از زيارت قبر امام حسين عليه السّلام جلوگيرى مىكرد . « 3 » ابن اثير مىگويد : « متوكل خلفاى پيش از خود مامون ، معتصم و واثق را كه به على و خاندانش ابراز محبت مىكردند ، دشمن مىداشت . كسانى چون على بن جهم شاعر شامى ، عمر بن فرج ، ابو سمط - از فرزندان مروان بن ابى حفصه و از دوستداران بنى اميه - و عبد الله بن محمد بن داود هاشمى كه ناصبى و از دشمنان على عليه السّلام به شمار مىآمدند ، همنشين و نديم او بودند » . « 4 » در اين دوره شاعران ناصبى و بىدين جرات يافته بودند و براى نزديكى به دستگاه متوكل ، ضدّ خاندان پيامبر شعر مىسرودند . ولى جانشين متوكل ، منتصر خلاف روش او را در پيش گرفت و به شيعيان آزادى عمل داد و قبر امام حسين عليه السّلام تعمير ، و جلوگيرى از زيارتش

--> ( 1 ) . البداية و النهاية ، بيروت ، 1966 ، ج 11 ، ص 243 . ( 2 ) . ابن واضح . تاريخ اليعقوبى ، منشورات الشريف الرضى ، قم ، ج 2 ، ص 404 . ( 3 ) . طبرى ، محمد بن جرير . تاريخ الطبرى ، دار الكتب العلميه ، بيروت ، ج 5 ، ص 312 . ( 4 ) . الكامل فى التاريخ ، دار صادر ، بيروت ، 1402 ه ، ج 7 ، ص 56 .