محمد بن حسين البيهقي

1140

تاريخ بيهقى ( فارسي )

( نقل از لغت‌نامهء دهخدا ) ( 22 ) - مىناليد : شكايت مىكرد ( 23 ) - بر : حرف اضافه بمعنى بر ضد و بزيان ( 24 ) - بنقصان حال وى : بزيان حال او ( هارون ) ( 25 ) - انها : پوشيده خبر رساندن ، مخفف انهاء مصدر باب افعال ( 26 ) - اند : بفتح اول و سكون دوم عددى مبهم از سه‌تا نه . . . پس از اعداد عشرات و مآت و الوف واقع مىشود بيست و اند . صد و اند . هزار و اند ( فرهنگ فارسى معين بنقل لغت‌نامهء دهخدا ) - معنى جمله : دو هزار و اند چاكر زرخريد فراهم كرد - براى توضيح بيشتر نگاه كنيد به صفحهء 647 شمارهء ( 12 ) ( 27 ) - علامت سياه : علم سياه ( 28 ) - جبارى : قهر و غلبه و بىرحمى ، اسم مصدر ( 29 ) - اندر غار : در صفحهء 247 طبقات ناصرى تصحيح و مقابله عبد الحى حبيبى ، چاپ تهران سال 1363 « درغان » بجاى « اندر غار » آمده است « بقيهء ايشان كه به ماوراءالنهر مانده بودند ( يعنى سلجوقيان ) هر سال از نور بخارا به درغان خوارزم آمدندى به چراخور » ص 1114 ( 1 ) - متوارى : بضم اول و فتح دوم پنهان و سرگردان ( 2 ) - جستن : بفتح اول گريختن و فرار كردن ( 3 ) - سنهء . . . : سال 425 ( 4 ) - متنكر : ناشناس ، اسم فاعل از تنكر مصدر باب تفعل ( 5 ) - راست كرده بود : نهانى قرار گذاشته بود نيز نگاه كنيد به صفحهء 979 شمارهء ( 10 ) ( 6 ) - سردابه : بفتح اول و سكون دوم ، سرداب است كه خانهء زير زمين باشد و خانهء تابستانى بسيار سرد ( برهان قاطع بنقل لغت‌نامهء دهخدا ) ( 7 ) - به دونيم زنند : با شمشير به دو پاره كنند ( 8 ) - ببو سعيد تهمت كردند : مرحوم دكتر فياض در حاشيه نوشته‌اند : هر دو روايت ( مراد روايت نسخه‌بدل ) مغلوط به نظر مىآيد . . . شايد « و بو سعيد را تهمت نكردند بحديث بردن عبد الجبار به زيرزمين » در جمله بعد هم كه مىگويد خانه و ضياع و اسبابش ضمير راجع به عبد الجبار است نه بو سعيد چنان كه از ذيل حكايت پيداست ( 9 ) - ضياع : بكسر اول جمع ضيعه بمعنى آب و زمين ( 10 ) - مستأصل : از ريشه بركنده و ريشه كن شده و مجازا بمعنى پريشان و سرگشته ساخته ، اسم مفعول از استيصال مصدر باب استفعال از مجرد اصل ( 11 ) - طرفه : بضم اول و سكون دوم شگفت و نادر و غريب ( 12 ) - روى نبود : چاره و مصلحت نبود ( 13 ) - پس از آن به مدتى : در كوتاه مدتى پس از آن ( 14 ) - سنهء . . . : سال 425 ( 15 ) - ملطفه : بضم اول و فتح دوم و تشديد سوم مفتوح نامهء خرد مختصر ( 16 ) - خطبه بگردانيدند : خطبه را تغيير دادند ( 17 ) - خداوندش : مراد سلطان مسعود كه بر همه اين نواحى فرمانفرما بود ( 18 ) - بر كار شدند : سخت دست به كار فرستادن اخبار شدند ، مقابل بيكار ، ناصر - خسرو فرمايد : بيكار چراست عقل در تو * بر كار بود هميشه دندان